سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

174

توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)

معانى كه لفظ استعاره بر آنها اطلاق مىشود سه‌تا است : معناى استعاره مصرّحه ، معناى استعاره بالكنايه ، معناى استعاره تخييليّه . قوله : قد يضمر التّشبيه بالنفس : يعنى فى نفس المتكلّم . قوله : من اركانه : يعنى من اركان التّشبيه . قوله : و امّا وجوب ذكر المشبّه به : اين عبارت جواب است از سؤال مقدّر به شرحى كه در ترجمه بيان شد . قوله : انّما هو فى التّشبيه المصطلح عليه : مقصود از آن تشبيهى استكه بر وجه استعاره نباشد و آن در جائى استكه ادات تشبيه يا ظاهر بوده و يا مقدّر باشند و علاوه بر آن مشبه‌به را در كلام بياورند . قوله : و قد عرفت انّه غير الاستعارة بالكناية : ضمير در [ انّه ] به تشبيه مصطلح راجع است . قوله : من غير ان يكون هناك امر متحقق الخ : مانند : اظفار المنية نشبت بفلان چنگالهاى مرگ به فلانى فرورفت . در اين مثال [ منيّه ] يعنى مرگ مشبّه است و اظفار كه از خواصّ و لوازم مشبه‌به يعنى حيوان درّنده است نه حسّا و نه عقلا براى مشبّه تحقّق و ثبوت ندارد . قوله : فلانّه لم يصرّح به : ضمير منصوبى در [ فلانّه ] و مجرورى در [ به ] به تشبيه راجع ميباشند . قوله : بل انّما دلّ عليه : ضمير در [ عليه ] به تشبيه راجع است . قوله : بذكر خواصّه : ضمير در [ خواصّه ] به مشبّه‌به عود مىكند .