سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
169
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)
قوله : لانّه كما انّ المفردات : ضمير در [ لانّه ] به معناى شأن مىباشد . قوله : موضوعة بحسب الوضع الشخصى : مقصود از وضع شخصى آنست كه واضع لفظ خاصّى را در نظر گرفته و براى معنائى جعل مينمايد . قوله : بحسب النّوع : مراد از وضع نوعى آنست كه واضع نظر بخصوص لفظى ندارد بلكه توجّه و التفاتش بقانون كلّى و عام مىباشد مثل اينكه مىگويد : هيئت تركيبى در مثل قام زيد يعنى هرفعلى كه بفاعل نسبت داده شود را براى ثبوت معناى فعل براى فاعل وضع نمودم . قوله : فلا بدّمن ان يكون ذلك : مشاراليه [ ذلك ] استعمال مركّب در غير موضوعله مىباشد . قوله : فان كانت هى : ضمير مؤنّث به علاقه راجع است . قوله : و هو كثير : ضمير [ هو ] به استعمال مركّب در غير موضوعله بعلاقه غير مشابهت راجع است . قوله : كالجمل الخبريّة التى الخ : صاحب حاشيه دسوقى براى مثال اين بيت را ذكر كرده است : هو اى مع الرّكب اليمانى مصعد * جنيب و جثمانى بمكّة موثّق وى بعد از ذكر اين بيت گفته است : اين مركّب براى اخبار وضع شده يعنى وضع شده براى خبر دادن از اينكه محبوب متكلم با سواران يمانى از او دور مىشوند درحاليكه جسم و بدن وى در مكّه اسير و زندانى است ولى اينمركّب در معناى مذكور استعمال