سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
11
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)
كه موضوعله لغوى است استعمال نمايد . قوله : و المقصود الاصلى : يعنى مقصود اصلى از مبحث حقيقت و مجاز . قوله : اختلاف الطرق : يعنى طرقى كه بواسطه آنها معناى مراد و مقصود اداء مىشود . قوله : دون الحقيقة : يعنى بخلاف حقيقت كه بواسطه آن ممكن نيست معناى واحدى را بطرق مختلف از حيث وضوح و خفاء اداء كرد زيرا در آن تفاوتى نيست چه آنكه الفاظ حقيقى براى شئ واحد بعينه وضع شده تا در آن استعمال شوند لذا اگر سامع عالم به وضع باشد معناى موضوعله را فهميده و در غير اين صورت اصلا معنائى را درك نمىكند پس معناى حقيقى امرش دائرمدار بين فهم و عدم فهم است و مانند مجاز قابل تشكيك نيست و بعبارت ديگر داراى مراتب از حيث ظهور و خفاء نمىباشد ولى در مجاز اين مراتب بواسطه قلّت وسائط و كثرت آنها وجود دارد مثلا از زيد كثير الرّماد معناى جود اراده شده و از زيد مهزول الفصيل نيز همين معنا مراد است منتهى در اوّلى چون بين معناى مزبور و مستعمل فيه لفظ واسطهاش كمتر است از واسطه در مثال دوّمى لذا اراده معناى جود از كثير الرّماد اظهر است از اراده آن نسبت بمثال دوّم . قوله : الّا انّا لما كانت الخ : ضمائر مؤنث به حقيقت راجع هستند . قوله : جرت العادة : بالبحث الخ : جواب است براى [ لما ] قوله : الّذين هما فى الاسناد : حقيقت عقلى مانند : انبت