سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

364

توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى)

و باقى ادوات استفهام جملگى براى طلب تصور مىباشند . برخى از ارباب فن گفته‌اند : بواسطه [ ما ] از شرح اسم و توضيح لفظ سؤال مىگردد مانند قول ما كه مىگوئيم : ما العنقاء [ عنقاء يعنى چه ] . يا از ماهيت و حقيقت مسمى سئوال مىشود مانند قول ما كه ميگوئيم ما الحركة ( حقيقت و ماهيّت حركت چيست ) . و از مرتبه بين شرح اسم و حقيقت مسمى بواسطه [ هل ] بسيطه سؤال مىگردد چنانچه بواسطه كلمه [ من ] از عارض شخصى ذوى العقول پرسش و استفسار مىكنند مانند قول ما كه مىگوئيم : من فى الدار ( در خانه چه كسى مىباشد ) . شارح گويد : هل بر دو قسم است : بسيطه و مركبه . هل بسيطه عبارتست از كلمه‌اى كه بواسطه‌اش از وجود يا لا وجود شيئى سئوال مىشود چنانچه گوئيم : هل الحركة موجودة او لا موجودة اين عبارت را وقتى مىگويند كه نه وجود و نه عدم حركت معلوم باشد لذا سئوال از اصل وجود و عدم وجود مىباشد . هل مركبه عبارتست از كلمه‌اى كه بواسطه‌اش از وجود شيئى براى شيئ ديگر يا از لا وجود آن برايش سئوال گرديده مىشود چنانچه گوئيم : هل الحركة دائمة او لا دائمة ، اين عبارت را وقتى مىگويند كه اصل وجود حركت محرز و قطعى است منتهى نمىدانيم دوام براى آن ثابت بوده يا ثابت نمىباشد .