سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
9
تشريح المقاصد في شرح الفرائد (فارسى)
دو مقام ايراد فرمود ، چه آنكه مخالف در مقام اوّل از بين علماء اماميّه مرحوم ابن قبه و از مخالفين جماعتى همچون جبائى مىباشند . و در مقام دوّم نسبت به برخى از مصاديق ظنّ همچون خبر واحد بعضى از فقهاء و علماء شيعه همچون امين الاسلام طبرسى ، ابن زهره و ابن ادريس و سيّد مرتضى قدّس اللّه ارواحهم مىباشند . قوله : و الكلام فيه : ضمير مجرورى در « فيه » به ظنّ راجع است . قوله : فى امكان التّعبّد به : كلمه « تعبّد » به معناى اعتماد بوده و ضمير در « به » به ظنّ راجعست . قوله : فى وقوعه : ضمير مجرورى در « وقوعه » به تعبّد راجعست . قوله : هو امكانه : يعنى امكان تعبّد بالظّنّ . قوله : و يظهر من الدّليل المحكىّ عن ابن قبه : مقصود از « الدّليل المحكىّ » دليل دوّم مرحوم ابن قبه است چه آنكه صرفا اين دليل افاده عموم منع مىكند نه دليل اوّل . مؤلّف گويد : محمّد بن عبد الرّحمن بن قبه الرّازى ، فقيه و متكلّم و از اعيان شيعه و در عصر خود از شيوخ اماميّه محسوب مىشده است . وى در به دو امر بمذهب معتزله بود ولى پس از آن مستبصر شده و كتابى بنام « انصاف » در امامت تصنيف فرمود . و كلمه « قبه » در ضبطش بين ارباب فنّ اختلافست : از نجاشى و رجال خلاصه علّامه ( ره ) به كسر قاف و فتح باء يك نقطه نقل شده بر وزن « عده » ولى صاحب منتهى المقال فرموده : معروف و متداول در ترجمه « قبه » آن را با ضمّ قاف و تشديد باء ضبط كردهاند . قوله : عموم المنع لمطلق الظّنّ : كلمه « عموم » برفع تا فاعل باشد براى يظهر و مقصود از « مطلق الظّنّ » نه ظنّ مطلق باشد كه از دليل انسداد استفاده مىشود بلكه منظور هر ظنّى است اعم از ظنّى كه از خبر واحد حاصل شود يا از غير آن بدست آيد .