سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
353
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى)
مصنّف گويد : مانند انت قاض كه بعد از فعل امر از « قضى » قرار گرفته است . شارح گويد : اين عبارت اشاره است به فرموده حقتعالى در آيه ( 72 ) از سوره ( طه ) كه مىفرمايد : فاقض ما انت قاض . پس حكم كن آنچه را كه تو به آن حكمكننده هستى . شاهد در حذف ضمير مضاف اليه از « قاض » است كه در تقدير قاضيه بوده است . سپس شارح گويد : بنابراين حذف ضمير مجرورى از مثال جاء الّذىّ انا غلامه جايز نيست يعنى نمىتوان ضمير مجرورى از « غلامه » را حذف كرد زيرا وصف به آن جرّ نداده است . و نيز حذف ضمير از مثال : جاء الّذى انا مضروبه يا انا ضاربه امس جايز نمىباشد يعنى نمىتوان ضمير مجرورى از « مضروبه » و « ضاربه » را حذف كرد زيرا وصف در ايندو مثال به معناى حال يا استقبال نيست . سپس مصنّف گويد : و نيز حذف عائدى كه به مثل كلمهاى كه موصول را جرّ داده مجرور شده است جايز مىباشد . شارح گويد : يعنى يكى ديگر از موارد حذف ضمير عائد آنجائى است كه عائد به مثل حرفى كه موصول را جرّ داده مجرور شده باشد . و مقصود از اينكه گفته شد : به مثل حرفى كه موصول را جرّ داده مجرور شود اينستكه حرف جارّى كه ضمير را جرّ داده از نظر لفظ و معنا و متعلّق با جارّى كه موصول به آن مجرور شده متّفق و متّحد باشد .