سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

78

المباحث الفقهية في شرح الروضة البهية (راهنماى فارسى شرح لمعه) (فارس)

جواب شارح ( ره ) از اشكال‌مرحوم مصنف بر ابن ادريس ( ره ) مرحوم شارح مىفرماين : اشكال مصنف عليه الرّحمه بر كلام ابن ادريس وارد نيست : امّا اوّلا : اينكه ايشان فرمود اكراه بر قتل مسقط ضمان نيست كلام متينى است ولى كلّيت ندارد بلكه در جائى صحيح است كه مكره ( بفتح راء ) قاصد فعل يعنى قتل باشد كه البته ما نيز در اين فرض قبول داريم كه اكراه مسقط ضمان از عهده مكره نمىباشد ولى در مورد بحث كه مركوبه چنين قصدى را نداشته و صرفا عملش بواسطه تحريك مكره منجر به قتل راكبه گرديده بايد بپذيريم كه اكراه و الجاء ضمان را از عهده مكره ( بفتح راء ) سقاط نموده و در ذمّه مكره ( بكسر راء ) قرار مىدهد چه آنكه مكره ( به فتح راء ) همچون آلت و وسيله‌اى بيش نيست فلذا در مسأله‌اى كه دافع شخصى را از بلندى به روى ديگرى پرتاب كند و اين عمل سبب فوت شخص زيرى گردد گفتيم ضمان شخصى كه هلاك شده به عهده دافع است نه واقع از اينرو در صورتى كه فعل دافع بسر حدّ الجاء رسيده باشد لازم است او را قصاص كنند نه واقع را . و امّا ثانيا : اينكه در اشكال دوّم فرمود [ قمص ] در صورتى كه ناشى از اكراه نباشد بسا منجر به قتل راكبه شده و بملاحظه اينكه از افعالى است كه غالبا سبب قتل مىباشد لاجرم قصد آن فعل مزبور را در عداد افعال عمدى قرار داده و در نتيجه منخوسه قتل عمدى مرتكب شده و بايد قصاصش نمود .