تعيين عاقله كافر ذمى شرح فارسى : مرحوم مصنف مىفرماين : و عاقله ذمّى خودش بوده و بايد غرامت جنايتش را بپردازد و در صورت عجز امام عليه السلام عاقله او محسوب مىشود . شارح ( ره ) مىفرماين : مقصود آنست كه اگر كافر ذمى جنايت خطائى مرتكب شد تنها خودش ضامن آن است نه عصبه وى اگرچه آنها نيز كافر باشند و اگر از پرداخت ديه عاجز و ناتوان بود البته عاقله او امام عليه السلام است زيرا كافر جزيه را به امام عليه السلام مىدهد و در قبال آن امام عليه السلام نيز عاقله او بوده و ضمان جناياتش را عهده‌دار مىباشد همانطوريكه مملوك ضريبه را بمولاى خويش مىدهد . البته امام عليه السلام با مولاى چنين عبدى اين فرق را دارد كه مولا اگرچه ضريبه را دريافت مىكند ولى عاقله او به حساب نمىآيد بر خلاف امام عليه السلام كه در مقابل اخذ جزيه عاقله ذمّى مىباشد . و اما اينكه چرا مولا نسبت به عبدى كه ضريبه را به او مىدازد عاقله محسوب نمىشود جهتش آنست كه چنين عبدى مملوك محض نبوده تا مولايش عاقله او باشد . و بهرتقدير علت عاقله بودن امام عليه السلم نسبت بذمّى را حضرات اين گونه تقرير كرده‌اند كه البته اين بيان از نظر ما مخدوش و محلّ نظر مىباشد . قوله : و ان كانوا كفارا : ضمير در [ كانوا ] بعصبه عود مىكند . قوله : لانه يؤدى الجزيه اليه : ضمير در [ لانّه ] بذمّى و در [ اليه ] به امام عليه السلام راجعست .