اساسا بر خلاف اصل و قاعده مىباشد زيرا اصل مقتضى است كه جانى خود جوابگوى عمل خويش باشد و معذلك در مواردى به اين حكم مخالف با اصل حضرات ملتزم و پاىبند هستند كه اجماع و اتفاق نسبت به اين گونه موارد منعقد است ولى غير آن از جمله مورد بحث اصل مقتضى است كه حكم يادشده جارى نباشد . شارح ( ره ) مىفرماين : رأى دوم اشهر القولين مىباشد . قوله : الجانى على العبد خطاء : اين عبارت صفتست براى [ الحرّ ] . قوله : جنايته عليه : ضمير مجرورى در [ جنايته ] به [ الحرّ ] و در [ عليه ] به [ العبد ] راجع بوده و اين كلمه مفعول است براى [ تعقل ] . قوله : تعقل جنايته على الحرّ : ضمير در [ تعقل ] به عاقله و ضمير مجرورى در [ جنايته ] به [ الحرّ ] راجعست . قوله : لا يضمن العاقلة الجناية عليه ايضا : ضمير در [ عليه ] به عبد راجع بوده و مقصود از [ ايضا ] اينست كه اينطور نيست كه عاقله هم جنايت حرّ بر حرّ را عهده‌دار بوده و هم جنايت او بر عبد را . قوله : بل انما تعقل الديات : كنايه از جنايت حرّ بر حرّ است زيرا مجنى عليه وقتى حرّ بود در قبال قتل وى ديه ثابت مىباشد ولى عبد ديه‌اى برايش وجود ندارد . قوله : و المأخوذ عن العبيد : كلمه [ عن ] به معناى عوض است ، يعنى عوض قتل عبيد قيمت آنها را مىگيرند نه ديه . قوله : و به قطع فى التحرير : ضمير در [ به ] بعدم ضمان راجع