به مجنى عليه راجع است . قوله : ثمّ يكرّر عليه الاعتبار : ضمير در [ عليه ] به مجنى عليه راجع بوده و مقصود از [ اعتبار ] آزمايش مىباشد . قوله : فى وقت سكون الهواء : يعنى زمانى كه باد نوزد . قوله : فى مواضع معتدلة : يعنى اماكن و مواضعى كه مشتمل بر پستى و بلندى نباشد . متن : و لو نقصا معا قيس إلى أبناء سنه من الجهات المختلفة بأن يجلس قرنه بجنبه ، و يصاح بهما بالصوت المنضبط من مسافة بعيدة لا يسمعه واحد منهما ، ثم يقرب المنادي شيئا فشيئا إلى أن يقول : القرن سمعت فيعرف الموضع ثم يدام الصوت و يقرب إلى أن يقول المجني عليه : سمعت فيضبط ما بينهما من التفاوت ، و يكرر كذلك و يؤخذ بنسبته من الدية حيث لا يختلف ، و يجوز الابتداء من قرب كما ذكر شرح فارسى : مرحوم مصنف مىفرماين : اگر هردو گوش با هم ناقص شدند حكم اينستكه براى تحصيل مقدار نقص مجنى عليه را با كسانى كه هم‌سنّ او هستند مىسنجند و از جهات چهارگانه ايشان را آزمايش مىنمايند . شارح ( ره ) مىفرماين : طريق آزمايش در اين فرض آن است كه شخص سالمى را كه قرين و هم‌سن وى هست در جنب او نشانده و صداى شيئى را كه منضبط بوده و از نظر كميّت مختلف نيست از مسافت بسيار دور كه هيچيك از آن دو آن را نمىشنوند به آواز درمىآورند و سپس آن را جلوتر آورده و به صدا