حفظ رمق بشرب آن مضطرّ باشد يا از جنس آن اطّلاع نداشته و نداند مثلا آب است يا شراب و يا اگر بموضوع شراب بودنش مثلا عالم بوده ولى نسبت به تحريمش جاهل باشد در هيچيك از اين صور جدّ ثابت نمىباشد و انشاء اللّه عنقريب ببرخى از اين قيود اشاره خواهيم كرد . ناگفته نماند : در وجوب هشتاد ضربه شلاق فرقى بين آزاد و بنده نبوده و هردو از اين نظر در حكم متساويند و دليل آن روايت ابى بصير و بريد بن معاوية و زرارة از مولانا الصادق عليه السلام مىباشد . قوله : فى الحاق الحشيشة : كلمه [ حشيشه ] مفرد و جمعش [ حشيش ] مىباشد و آن گياه شاهدانه و يا كنف است كه از آن چرس و بنگ مىگيرند . قوله : بها : يعنى به مسكر و فقاع و عصير . قوله : و ان كان كافرا : ضمير در [ كان ] به متناول راجعست . قوله : اذا تظاهر به : ضمير در [ تظاهر ] به كافر و در [ به ] به تناول و شرب عود مىكند . قوله : او جاهلا بجنسه : ضمير مجرورى به مشروب راجعست و مقصود از جهل بجنس آن است كه مسكر و غير مسكر بودن برايش معلوم نيست و از آن بجهل در موضوع تعبير مىكنند . قوله : او تحريمه : يعنى جاهل به تحريم مشروب باشد و مراد اينست كه شخص مىداند مايع مزبور شراب يا عصير است ولى بواسطه عوارضى مثل اينكه چون جديد الاسلام است حكم آن را نمىداند و از آن به جهل در حكم تكليفى تعبير مىنمايند . قوله : لرواية ابى بصير : اين روايت را مرحوم صاحب وسائل در