مشهود عليه را قذف كرد حدّى كه بر وى ثابت مىشود به تأخير بيافتد لذا براى اينكه چنين محذورى پيش نيايد فرموده‌اند شهود بايد جملگى در وقت اداء شهادت حاضر باشند ولى چون اين علّت در مورد فرض منتفى است و محذور مزبور لازم نمىآيد لاجرم شهادات مقبول بوده و بدين ترتيب زنا ثابت مىشود . قوله : و هى تأخير حدّ القاذف : ضمير [ هى ] به [ العلّة الموجبة الخ ] راجع است . قوله : فانّه لم يتحقّق : ضمير در [ فانّه ] به تأخير راجعست . متن : و حيث يحد الشاهد أولا قبل حضور أصحابه إما مطلقا ، أو مع التراخي فإن جاء الآخرون بعد ذلك و شهدوا حدوا أيضا لفقد شرط القبول في المتأخر كالسابق شرح فارسى : مرحوم شارح مىفرماين : در هرموردى كه قبل از حضور ياران و اصحاب شاهد اوّل وى را بخاطر شهادتش كه مشتمل بر قذف است حدّ مىزنند اعمّ از آنكه با حضور يا تراخى اصحاب شهادت داده باشد يا در غياب ايشان شهادت داده و وى را تحت عقوبت و حدّ قرار دهند همان طورى كه مرحوم مصنف فرموده : اگر شهود ديگر پس از آن حاضر شده و بزناى مشهود عليه شهادت دهند آنها را نيز حدّ مىزنند زيرا شرط قبول شهادت در آنها همچون شاهد قبلى منتفى است لذا بشهادتشان زنا ثابت نشده تنها اثرى كه اين شهادت دارد اين است كه شرعا قذف و نسبت ناروا به ديگرى