سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
293
المباحث الفقهية في شرح الروضة البهية (راهنماى فارسى شرح لمعه) (فارس)
سرايت كرده و راجع به باقيماندهاش عبد مكلّف است سعى كرده و آن را بپردازد ، ناگفته نماند اينكه گفتيم پس از عتق مولى نصيب شريك نيز آزاد مىشود فرقى در آن نيست بين اينكه مباشر حصّه خود را به قصد اضرار به شريك آزاد نموده يا چنين نيّتى نداشته باشد مشروط به اينكه در هردو صورت نيّت قربت در وى بايد محفوظ بوده و از اين نظر خللى در قصدش ايجاد نشده باشد ولى مرحوم شيخ طوسى دراينمسئله بمخالفت برخاسته و فرمودهاند : در تحقّق سرايت شرط است در صورت حصول يسار ، معتق حصّه خود را به قصد اضرار بشريك آزاد كرده باشد تا رغما على انفه قيمت نصيب شريك بعهدهاش بيايد . وى سپس افزوده و مىفرماين : و در صورتى كه معتق معسر بوده و از پرداختن نصيب شريك ناتوان باشد در صورتى كه با قصد اضرار حصّه خود را آزاد كند عتقش باطل است ولى اگر چنين نيّتى نداشته باشد و تنها نصيب خويش را به قصد قربت آزاد كرد و معسر نيز بود حكم در اينجا آن است كه سهم خود او آزاد شده و عبد مكلّف است براى پرداختن قيمت نصيب شريك سعى كند تا پس از اداء آن حصّه نيز آزاد گردد . و دليل ايشان بر اين فتوى اخبار و رواياتى است كه اگر ما آنها را بمعنائى تأويل برده كه با رأى مشهور تنافى نداشته باشد بين اين احاديث و اخبار دالّه بر مذاق مشهور جمع نمودهايم . قوله : مع اعساره عنه : ضمير در [ اعساره ] بمعتق و در [ عنه ] به اداء قيمت نصيب شريك راجعست .