كشيد و احيانا بعد از وقت عشاء ناپديد شد از نظر اهل نجوم و حساب معلوم مىشود هلال ، شب قبل بوده و اين ماه شب دوّم است و الّا نميبايد كه اختفائش به اين مدّت طول بكشد ولى چون اين معنا از نظر شرع مقدّس اعتبارى ندارد لاجرم بواسطه آن نمىتوان شب قبل را اوّل ماه دانست . متن : ( و الانتفاخ ) و هو عظم جرمه المستنير حتى رئي بسببه قبل الزوال ، أو رئي رأس الظل فيه ، ليلة رؤيته . شرح فارسى : مرحوم مصنّف مىفرماين : به انتفاخ نيز اوّل ماه ثابت نمىشود . شارح ( ره ) مىفرماين : مقصود از آن اينست كه مقدار جرم نورانى ماه بزرگ و ضخيم باشد بطوريكه قبل از ظهر آن را بتوان ديد يا بواسطه ضخامت جرم نور مهتاب بقدرى قوى باشد كه سر انسان در آن سايه اندازد و سايه محسوس و ديده شود . مؤلف گويد : مرحوم شارح در اين عبارات تعريضا در مقام ردّ مرحوم صدوق است چه آنكه ايشان در كتاب مقنعه مىفرماين : هلال اگر قبل از شفق غايب شود معلوم مىشود هلال و شب اوّل ماه است و اگر بعد از آن مخفى شود ماه شب دوّم است و در صورتى كه در نور آن بتوان سايه سر را ديد معلوم مىشود ماه شب سوّم است و گويا در اين فتوى به روايت اسمعيل بن الحر تمسّك جسته كه مىفرماين : اذا غاب الهلال قبل الشّفق فهو لليلة و ان غاب بعد الشفق فهو لليلتين .