سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
71
اساس الصرف (مشتمل بر امهات مسائل علم صرف) (فارسى)
قواعد اسم منسوب براى اسم منسوب قواعد و ضوابطى است كه ما باهمّ آنها اشاره ميكنيم . 1 - اسمائيكه در آخر آنها تاء تأنيث باشد چه در اعلام مانند : فاطمة و مكّة و چه در غير اعلام نظير : غرفه و حمره در موقع الحاق ياء نسبت تاء حذف مىشود . پس در امثله مذكور اگر موصوفها مذكّر باشند فاطمىّ ، مكيّ ، غرفيّ ، احمريّ ميگوئيم . و اگر مؤنّث باشند فاطميّه ، مكّية ، غرفيّه ، احمريّه گفته ميشوند . و نيز كلماتى كه در آخر آنها الف و تاء باشد در موقع نسبت حذف ميگردد همچون مسلمات و عرفات و حسنات كه مسلميّه و عرفيّه و حسنيّه ميشوند . 2 - كلماتيكه در آخر آنها ياء مشدّده زائد باشد موقع نسبت حذف مىشود چه ياء علامت وحدت ( مفرد ) باشد مانند ياء رومىّ و چه براى مبالغه نظير احمرىّ و چه غير اينها باشد مثل كرسىّ كه سابقا شرح آنها گذشت پس در اسم منسوب امثله فوق رومىّ ، احمرىّ و كرسىّ ميگوئيم . و امّا كلماتى كه آخر آنها ياء مشدّده زائده نباشد بلكه يا باء غير مشدّد است و يا اگر مشدّد باشد زائده نيست تفصيل و شرح آن چنين است : اوّل - آنكه كلمه لام الفعلش حذف شده و دو حرفى بوده باشد مانند لفظ فى كه اسم براى شخصى قرار داده باشيم و در اصل فم بوده است . حكم اينكلمات در موقع نسبت اينستكه حرف محذوف برميگردد مثلا در مثال گذشته اسم منسوبش فمىّ مىشود . دوّم - آنكه كلمه دو حرفى بوده و لام الفعل نداشته باشد تا حذف