سيد محمد جواد ذهنى تهرانى

55

اساس الصرف (مشتمل بر امهات مسائل علم صرف) (فارسى)

7 - فعلات ( بكسر فاء و فتح عين ) اسمائيكه صحيح بوده و بر وزن فعلة ( بكسر فاء و سكون عين و فتح لام ) باشند بر اين وزن جمع بسته ميشوند مانند : كسرة كه كسرات مىشود . 8 - فعلات ( بضم فاء و عين ) اسمائيكه صحيح بوده و بر وزن فعله ( بضم فاء و سكون عين و فتح لام ) يا فعله ( بضمّ فاء و عين ) باشد بر اين وزن جمع بسته ميشوند مانند حجره و جمعة كه حجرات و جمعات ميشوند . اوزان جمع مكسّر در صفات مقصود از صفات بعضى از مشتقّات است همچون اسم فاعل ، اسم مفعول صفت مشبهه ، صيغه مبالغه و اسم تفضيل كه علماء ادب از آنها بصفات و گاهى هم باوصاف تعبير مىكنند . قاعده اوليّه و اصليّه در صفات اينستكه در صيغه مذكّر با واو و نون و در صيغهء مؤنّث سالم نام مىبرند ولى در بين صفات چه بسا ديده شده كه از اين قاعده تخلّف نموده و به غير ايندو جمع بسته شده‌اند فلذا علماء اينعلم براى آنكه بتوانند اين اوزان غير قياسى را تا اندازه‌اى تحت ضابطه و قاعده درآورند تفحّص و تتبّع كرده و توانسته‌اند اوزانى را اصطياد نموده و براى آنها قواعدى ذكر كنند و ما براى آشنائى قارئين ببرخى از آنها كه اهم و مشهورتر هستند اشاره مىكنيم : 1 - فعال ( بكسر فاء ) اوصافى كه حرف علّه در آنها نبوده و بر وزن فعل ( بفتح فاء وسكون عين ) آيند جمع آنها بر اين وزن است مانند : صعب كه صعاب مىشود . 2 - افعال ( بفتح همزه و سكون فاء ) اوصافى كه اجوف يائى باشند