مىشوم و بالهايم را مىتكانم . قطره‌اى از بالهايم نمىچكد مگر اين كه خداوند از آن فرشته‌اى مقرّب مىآفريند كه بيست هزار صورت و چهل هزار زبان دارد . هر زبان او به زبانى حرف مىزند كه زبان ديگر آن را نمىفهمد . . . . » نيازى به بيان جزئيّات حادثه نيست كه در آن در هر آسمان خلق فراوانى از پيامبران ، فرشتگان و صالحان جمع شدند ؛ و با هر پيامبرى ماجرا و گفتگويى داشت و با تعدادى از فرشتگان پرسش و گفتگويى داشت . از جهنم و بهشت و محتواى آنها آگاه گشت ، به فرشتگان نگهبان آتش گوش سپرد و آنها عذاب آن را برايش توصيف نمودند و از ساكنان آن‌جا و انواع عذابى كه مىكشند ، سخن گفت كه هر گروه به يكى از اعمال بد اختصاص يافته بود . به فرشتگان بهشت گوش سپرد كه آنها هم از انواع لذّت و شادى روايت مىكردند و از متنعّمان در بهشت و رضا و رضوان و خير و احسان كه خداوند براى آنها مهيّا كرد ، سخن مىگفتند . آيهء اسراء صريح و روشن است ؛ و بر حادثه‌اى تأكيد دارد كه از مسجد الحرام در مكّه - قبل از هجرت - رخ داده است و اقوال معتبر محدّثان و علماى مسلمان برآن اتفاق‌نظر دارند ؛ امّا در سالى كه رخ داده ، اختلاف‌نظر پيدا كرده‌اند . گروهى مىگويند در سال دوم بعثت بوده است ( قول ابن عبّاس ) و بنا به قول على ( ع ) در الخرائج در سال سوم بعثت . گفته شده است در سال پنجم يا ششم . به قولى در سال دوازدهم ؛ قول ديگر يك سال و پنج ماه قبل از هجرت ؛ و قولى هم بر يك سال و سه ماه قبل از آن اشاره دارند . در كيفيّت اسراء هم دچار اختلاف گشتند . گفته شده : حركت از مسجد الحرام تا بيت المقدس سپس از آن‌جا به آسمانها ، جسمانى و روحانى با هم بوده است ؛ اين رأى بيشتر دانشمندان و متفكّران مسلمان است . نظر ديگر اين كه از مكّه تا بيت المقدس با جسم و روح بوده است و آن‌گاه از آن‌جا به آسمانها روحانى بوده است . جمعى از مسلمانها بر اين قول هستند ؛ گفته شده است ، روحانى بوده است و رؤيايى صادقانه كه خداوند به پيامبرش نماياند ؛ استدلال آنها به اين رأى به سخنى است كه نويسندهء الدر المنثور به روايت ابن اسحاق و ابن جرير از عايشه آورده است . عايشه مىگويد : « جسم رسول خدا را از دست ندادم ، بلكه ايشان با روحشان معراج كردند . » در ردّ اين سخن همين كافى است كه إسراء در مكّه قبل از