غفلت قلب زياد گردد ، الهام فرشته به بنده هم كم مىگردد ؛ و آن گوش قلب است ؛ چون طول غفلت ، آن را از شنيدن كر مىسازد و نشنيدن سخن از فرشته ، عذاب گناهان است . » هيچ انسانى نيست كه غفلت به او روى مىآورد ، و هرگاه نزد او محل و خوراكى نيابد ، روى مىگرداند و منصرف مىشود ؛ و هرگاه نزد او خوراكى يافت ، اقامت مىكند و گسترش مىيابد تا تمام وجود او را صاحب گردد . و پس از آن انسان به تلّى از غفلت بدل مىشود . مكّى در سخن خود همين معنا را قصد كرده است كه مىگويد : « پرده و پوششى كه در پى كسب مىآيد ، عذاب اوست . » خداوند فرمود : كَلَّا بَلْ رانَ عَلى قُلُوبِهِمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ « 1 » . گفته شده است ، مكاسب پليد و خوردن حرام ، كه گناه روى گناه مىباشد تا جايى كه قلب را سياه مىكند . » ابو طالب مكّى در پى يافتن علل گناه و از جمله غفلت معتقد است : « اصل همهء آن ، حبّ دنيا و ترجيح دادن آن بر امر خداوند و غلبه هواى نفس بر قلب است ؛ مگر سخن خداوند را نشنيده‌اى كه فرمود : ذلِكَ بِأَنَّهُمُ اسْتَحَبُّوا الْحَياةَ الدُّنْيا عَلَى الْآخِرَةِ « 2 » . تا آن‌جا كه مىفرمايد : أُولئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ « 3 » . و به نشان خطاب فرمود : وَ نَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوى « 4 » ؛ يعنى از ترجيح دادن دنيا ؛ چون كلام در توصيف آنها به طغيان و برتر دانستن زندگى دنياست . سپس فرمود : « خداوند بر دلهايشان مهر زده است » ، و آنها از هواى نفس خود پيروى كرده‌اند . و پيروى از هوا به جاى طبايع قلب و طبايع قلب به جاى عذاب ، گناه و ميراث گناه هم كر شدن از فهم خطاب است . » وقتى در باب غفلت سخن مىگوييم ، شايسته است كه از سخن حكيمانهء باباطاهر غفلت نكنيم . مىگويد : « اصل غفلت ، محروميّت است . » معناى آن در شرح عين القضات ، آن است كه ذكر بنده ، نتيجهء ذكر حق دربارهء اوست ، و همچنين غفلت او از پروردگارش شاخه‌اى از فراموشى حق از او ، و محروميّت وى از بهره و بخت خداوندى ، اصل و ريشهء آن

--> ( 1 ) - مطفّفين ( 83 ) آيهء 14 : نه چنين است ، بلكه مرتكب مىشدند زنگار بر دلهايشان بسته است . ( 2 ) - نحل ( 16 ) آيهء 107 : زيرا آنان زندگى دنيا را بر آخرت برترى دادند . ( 3 ) - همان ، آيهء 108 : آنان كسانىاند كه خدا بر دلهايشان مهر نهاده . ( 4 ) - نازعات ( 79 ) آيهء 40 : و نفس خود را از هوس بازداشت .