پيامبر ( ص ) مىفرمايد : زيرك كسى است كه نفسش را خوار سازد و براى بعد از مرگ عمل كند ؛ و احمق كسى است كه از نفسش پيروى كند و آرزومند باشد نسبت به خداوند . اين آرزومندى را شيطان تغيير نام داده و اميد ناميده است تا نادانان را بفريبد . خداوند اميد را شرح كرده و آنان را كه اميد درست دارند ، مشخص كرده است . فرمود : إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ الَّذِينَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ « 1 » . پس اميد جداى از عمل نيست ، بلكه مقرون با آن است و ثواب آخرت پاداشى بر اعمال است نه بر آرزو كردن . فرمود : وَ إِنَّما تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ « 2 » . تمنّى و ترجّى از اوهام و وسوسه‌هاى شيطان است كه در قلبها مىافكند ، و اگر در برخى از موارد قبول افتاد ، باز هم گمراهى و فريب شيطان است كه در به دام افكندن موفق شده است . خداوند به اين مطلب چنين اشاره كرده است : يَعِدُهُمْ وَ يُمَنِّيهِمْ وَ ما يَعِدُهُمُ الشَّيْطانُ إِلَّا غُرُوراً « 3 » . به حسن گفته شد : گروهى مىگويند ما به خدا اميد بسته‌ايم ، ولى به عمل نمىپردازند . گفت : هيهات ! اينها آرزوهاى آنهاست كه به آن دل بسته‌اند ؛ كسى كه به چيزى اميد دارد به آن مىرسد ، و هر كسى از چيزى بترسد از آن مىگريزد . » هر چيزى كه انسان را به سوى عمل سوق دهد ، آن اميد است ؛ و هر چيز كه انسان را از تلاش سست نمايد و از عمل بازدارد ، آرزو و غرور . اين آرزو سبب سستى مردم و سبب روى آوردن به دنيا و رويگردانى از خداوند و بى توجّهى در تلاش به سوى آخرت مىگردد . اين همان غرورى است كه پيامبر ( ص ) از آن در حديثى كه از طريق ابو ثعلبه روايت شده ، خبر داده است : « غرور بر قلب مردم آخر الزمان غلبه خواهد يافت . » بر مردمان اوّليهء اين امّت ، پيگيرى بر عبادتها ، ترس از خداوند و قيامت و حساب‌رسى آن‌جا غالب بود ، و در تقوا و پرهيز از شبهه‌ها و شهوتها زياده‌روى مىكردند و در خلوتها بر خود مىگريستند . امر پايانى

--> ( 1 ) - بقره ( 2 ) آيهء 218 : آنان كه ايمان آورده ، و كسانى كه هجرت كرده و در راه خدا جهاد نموده‌اند ، آنان به رحمت خدا اميدوارند . ( 2 ) - آل عمران ( 3 ) آيهء 185 : و همانا روز رستاخيز پاداشهايتان به طور كامل به شما داده مىشود . ( 3 ) - نساء ( 4 ) آيهء 120 : آرى شيطان به آنان وعده مىدهد ، و ايشان را در آرزوها مىافكند . و جز فريب به آنان وعده نمىدهد .