يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ « 1 » . عبادت ، مؤثر و با ارزش نخواهد بود ، مگر بعد از شناخت خالق كه در مظاهر قدرتش كه حد و حصر ندارد ، آشكار است . به حكمت خود حكم كرده است كه مخلوقات او از عالم غيب به اين شكلى كه هستند ، ظاهر گردند ؛ چون اين كار به شناخت آنها از هدايت و حركت در مسير كمال و بازگشت آنها به سوى او براى حساب‌رسى بهتر است . پس اين باور جايى ندارد كه مىگويد ، اشياء ممكن است بر گونه‌هاى ديگرى ، متفاوت از اين وضعى كه دارند ، باشند . اين امرى است موهوم ، و درست نيست كه از عبادت ، نماز و روزه و ديگر عبادتها را فهميد ؛ بلكه هر عملى كه انسان انجام مىدهد ، اگر خالى از زشتى و بدبينى باشد ، پرستش خداوند است . علّامه طباطبايى در شرح آيهء وَ ما خَلَقْنَا السَّماءَ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما لاعِبِينَ « 2 » ؛ لَوْ أَرَدْنا أَنْ نَتَّخِذَ لَهْواً لَاتَّخَذْناهُ مِنْ لَدُنَّا إِنْ كُنَّا فاعِلِينَ « 3 » در سورهء انبياء مىگويد : « اگر آفرينش جهان محسوس هدفى نداشته باشد كه به آن سمت حركت كند ، و به خاطر آن هدفمند ، باشد ؛ و خداوند سبحان پيوسته مىآفريند و نابود مىسازد ، زنده مىكند و مىميراند ، آباد مىكند و ويران مىسازد ، نه براى هدفى است كه مترتّب بر اين افعال باشد ، و نه براى غرضى كه به خاطر آن انجام مىدهد ، بلكه آنها را براى خودشان انجام مىدهد ، و قصد دارد كه آنها را يكى پس از ديگرى ببيند ، و براى رفع دلتنگى يا كسالت به آنها مشغول شود و يا از تنهايى بگريزد ؛ مثل ما انسانها كه براى رفع نقص و عارضهء ناخوشايندى كه براى خودمان ملال ، كسالت و سستى را خوش نداريم . » خداوند بلند مرتبه منزّه است از اين كه چيزى به او نسبت داده شود ، پس تنها بايد گفت كه انسانها به نزد خداوند بازمىگردند و به حساب اعمالشان رسيدگى مىشود تا بر پاداش و عقاب جزا داده شوند ؛ پس بايد پيامبر و پيامى باشد تا به آنهايى كه به عمل و اعتقاد جزا خواهند ديد ، برسانند . پس معاد كه هدف خلقت است موجب نبوّت مىگردد ، و اگر معاد نبود براى خلقت هم غرض و غايتى نبود و آفرينش لهو و لعب بود و اين

--> ( 1 ) - اسراء ( 17 ) آيهء 44 : و هيچ چيز نيست مگر اين كه در حال ستايش ، تسبيح او مىگويد . ( 2 ) - انبياء ( 21 ) آيهء 16 : و آسمان و زمين و آنچرا كه ميان آن دو است به بازيچه نيافريديم . ( 3 ) - همان ، آيهء 17 : اگر مىخواستيم بازيچه‌اى بگيريم ، قطعا آن را از پيش خود اختيار مىكرديم .