آنچه كه از تحليل معناى شفاعت به دست مىآيد اين‌كه ، موجب لغو اصل عليّت نخواهد شد ، بلكه آن را تأكيد مىكند . منظور واسطه قراردادن علل و اسباب طبق اصول طبيعى جارى برنظام الهى است . در اصل عليّت ، توجّه به دو جنبه ضرورى است : 1 - تأثير از جانب خداوند است و سبب به آن ختم مىشود ؛ چون او مالك مطلق آفرينش و تمامى علل و اسباب بين او و ديگر موجودات واسطه هستند تا رحمت بىپايان او و نعمت بىشمار او را به مخلوقات و آفريده‌هاى او برسانند . در اين جنبه همچنين ، از جهت آفرينش هم به خالق نگريسته مىشود ؛ پس تطبيق معناى شفاعت برمنزلت و جايگاه اسباب و علل و وجود واسطه‌اى ، امرى است روشن . چون از صفات برتر او مثل رحمت ، آفرينش ، زنده كردن ، روزى دادن و . . . براى رساندن انواع نعمتها و بخشش به هر نيازمند از آفريدگانش ، بهره مىبرد . سخن او به اين معنا اشاره دارد كه مىفرمايد : « لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ « 1 » ؛ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ ما مِنْ شَفِيعٍ إِلَّا مِنْ بَعْدِ إِذْنِهِ « 2 » . پس شفاعت در مورد هستى ، چيزى جز واسطه شدن اسباب و علل بين آن و مسبّبات آن در تدبير امر آن و سازماندهى وجود و بقاى آن نيست ؛ اين همان شفاعت تكوينى است . 2 - جنبهء ديگر ، نگرش به جهت تشريع است كه شفاعت تشريعى ناميده مىشود و در عالم تكليف و مجازات وقوع مىيابد ؛ كه بخشى آمرزش خداوند يا تقرّب در دنيا را مىطلبد ، و بخشى به پاداش ، و بخشى به عذاب متعلّق است . خداوند به برخى از بندگانش - فرشتگان و انسانها - اجازه داده است و به آنها كرامت بخشيده تا در اسباب شفاعت داخل گردند ؛ مثلا : لا تَنْفَعُ الشَّفاعَةُ عِنْدَهُ إِلَّا لِمَنْ أَذِنَ لَهُ « 3 » ، لا تُغْنِي شَفاعَتُهُمْ شَيْئاً إِلَّا مِنْ بَعْدِ أَنْ يَأْذَنَ اللَّهُ لِمَنْ يَشاءُ وَ يَرْضى « 4 » ؛ وَ لا يَمْلِكُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الشَّفاعَةَ إِلَّا مَنْ شَهِدَ بِالْحَقِّ وَ هُمْ

--> ( 1 ) - بقره ( 2 ) آيهء 255 : آنچه در آسمانها و آنچه در زمين است ، از آن اوست . كيست آن‌كس كه جز به اذن او در پيشگاهش شفاعت كند ؟ ( 2 ) - يونس ( 10 ) آيهء 3 : كار [ آفرينش ] را تدبير مىكند . شفاعتگرى جز پس از اذن او نيست . ( 3 ) - سبأ ( 34 ) آيهء 23 : و شفاعتگرى در پيشگاه او سود نمىبخشد ، مگر براى آن‌كس كه به وى اجازه دهد . ( 4 ) - نجم ( 53 ) آيهء 26 : [ و ] شفاعتشان به كارى نيايد ، مگر پس از آن‌كه خدا به هركه خواهد و خشنود باشد اذن دهد .