نفسانى ، به نگرش بديهى شبيه است و بستر بديهى نگرش است و هدف نهايى هيأت متناسب كه براى شخص ايجاد مىشود و ويژگى ظاهرى و شيفتگى دائمى و سر به زير افكندن بدون خاموشى و غيبت بدون غفلت و شهامت بدون سبك‌سرى است . آرامش عقلانى ، پذيرش نيكوى گفتگو و نسبتا كامل به سخن ، يعنى شخص پذيرنده غرق در نيروى مورد پذيرش است . با اين وضع ، براى شخص هدايتى حاصل مىشود كه بر متانت در طلب حق با آرامش اعضا و حركتها مشتمل است . آرامش الهى قابل بيان نيست ؛ چون مثل رؤيا در هشيارى و اشاره در خواب است . مجموعهء آرامشى كه دربارهء آن سخن گفته شد ، نوع انسان به نسبت زيادت و نقصان ، ابهام و روشن ، كم و زياد و ضعف و قوّت ، آن را ميان خود تقسيم كرده‌اند . پس سكينه‌اى كه در بالاترين مرتبه است ، براى افراد ما فوق بشر مىباشد و نسبتى در آفرينش جز آفرينش حسّى و معاشرت بشرى و فهم ، در نهايت اوج و جايگاه الهى ندارند . اين سكينه از آن پيامبران است كه بسته به اختلاف بهرهء آنهاست ؛ چون مراتبى دارد كه بين خواب و بيدارى تقسيمى متفاوت ، و بسته به بيان درست و شبيه به درستى و حق و نزديك به حق و صحيح و تابع صحيح دارد و سپس بيان آنها از آن به اشاره و وضوح و كنايه و غير كنايه و تشبيه و استعاره مىباشد . آرامشى كه بعد از اين مىآيد ، بر برخى از پيامبران ظاهر مىشود كه آنها به تفسير امور مبهم و توضيح امور مشكل مىپردازند و امور پنهان را تشريح و ساده مىنمايند و مراد و مقصود را ظاهر و اساس را محكم و اشتباه را رفع و بيزارى را دور و موجب أنس مىشوند . و بقيّهء آرامش بر پيروان آنها ، با بهره‌هايى آسمانى و تقدير عادلانه و تناسب عقلانى و بدون ظلم و انحراف و كژى تقسيم شده است . اگر تأثير اين آرامش را احساس كنيم ، فاعل و اگر تأثّر آن يك را احساس كنيم ، مفعول است . در آيهء أَنْزَلَ السَّكِينَةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ « 1 » ، علّامه راغب اصفهانى مىگويد : « گفته شده است ، فرشته‌اى است كه در قلب زن و مرد مؤمن ساكن است و يا مراد ، عقل مىباشد . » و يا گفته شده است : سكينه است هر گاه كه از ميل به شهوات آرام گيرد و دليل آن اين آيه است :

--> ( 1 ) - فتح ( 48 ) آيهء 4 : در دلهاى مؤمنان آرامش را فروفرستاد .