عمومى است و اصابت كردن خاص است . » پس وجود هر موجودى به رحمت عام است و هدايت هر موجود به سوى نور و رسيدن به آن همان رحمت خاص . رحمت در قرآن معانى متعددى دارد و تا آن‌جا كه امكان دارد به آن مىپردازيم . يحيى بن سلّام از بزرگان قرن دوم هجرى در كتاب التعاريف يازده گونه از معانى آن را برشمرده كه همان گونه‌هايى است كه ترمذى ذكر كرده و در كتاب تحصيل نظائر القرآن آنها را نظاير ناميده است . جاى شك نيست كه دومى از اوّلى نقل كرده است ؛ ولى آنچه كه براى ما مهم است ، اين كه اين گونه‌ها را از ابن سلّام نقل مىكنيم . 1 - رحمت ؛ يعنى دين اسلام ؛ بنا به آنچه در آيات آمده است : يُدْخِلُ مَنْ يَشاءُ فِي رَحْمَتِهِ « 1 » ، يعنى در دين اسلام ؛ و وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَجَعَلَهُمْ أُمَّةً واحِدَةً وَ لكِنْ يُدْخِلُ مَنْ يَشاءُ فِي رَحْمَتِهِ ؛ « 2 » و لِيُدْخِلَ اللَّهُ فِي رَحْمَتِهِ مَنْ يَشاءُ « 3 » ؛ امّا در سورهء بقره : وَ اللَّهُ يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشاءُ « 4 » بنا به قول حسن ؛ يعنى نبوّت و هم به معناى دين اسلام . و يا در آيهء يَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ يَشاءُ . 2 - رحمت ؛ يعنى بهشت : وَ أَمَّا الَّذِينَ ابْيَضَّتْ وُجُوهُهُمْ فَفِي رَحْمَتِ اللَّهِ « 5 » ، يعنى در بهشت خداوند كه در آن جاودان هستند ؛ و فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ اعْتَصَمُوا بِهِ فَسَيُدْخِلُهُمْ فِي رَحْمَةٍ مِنْهُ « 6 » ، يعنى بهشت ؛ و فَيُدْخِلُهُمْ رَبُّهُمْ فِي رَحْمَتِهِ « 7 » ، يعنى در بهشت او ؛ همچنين : وَ يَرْجُونَ رَحْمَتَهُ « 8 » ؛ و

--> ( 1 ) - انسان ( 76 ) آيهء 31 : هر كه را خواهد ، به رحمت خويش درمىآورد . ( 2 ) - شورى ( 42 ) آيهء 8 : و اگر خدا مىخواست ، قطعا آنان را امّتى يگانه مىگردانيد ، ليكن هر كه را بخواهد به رحمت خويش درمىآورد . ( 3 ) - فتح ( 48 ) آيهء 25 : تا خدا هر كه را بخواهد در جوار رحمت خويش درآورد . ( 4 ) - بقره ( 2 ) آيهء 105 : با آن كه خدا هر كه را خواهد به رحمت خود اختصاص دهد . ( 5 ) - آل عمران ( 3 ) آيهء 107 : و امّا سپيدرويان همواره در رحمت خداوند جاويدانند . ( 6 ) - نساء ( 4 ) آيهء 175 : و امّا كسانى كه به خدا گرويدند و به او تمسّك جستند ، به زودى [ خدا ] آنان را در جوار رحمت از جانب خويش درآورد . ( 7 ) - جاثيه ( 45 ) آيهء 30 : پس پروردگارشان آنان را در جوار رحمت خويش داخل مىگرداند . ( 8 ) - إسراء ( 17 ) آيهء 57 : و به رحمت وى اميدوارند .