رحمت شريف جرجانى رحمت را چنين تعريف مىكند : « ارادهء رساندن خير . » علّامه طباطبايى در تفسير كَتَبَ عَلى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ « 1 » ، مىگويد : « افاضهء نعمت بر مستحق آن و رساندن شىء به سعادت شايستهء آن را گويند . » راغب در باب رحمت به تعريف و ذكر انواع و شرح آن پرداخته و در مفردات مىگويد : « رحمت نوعى مهربانى است كه مقتضى احسان به مرحوم مىباشد ؛ گاهى به معناى مهربانى صرف و گاهى به معناى احسان بدون مهربانى به كار مىرود ؛ مثل : رحم اللّه فلانا . اگر صفت خداوند باشد ، مراد احسان بدون مهربانى و دلسوزى است ؛ لذا روايت شده است كه رحمت از جانب خداوند ، بخشش است و از جانب انسانها ، دلسوزى و مهربانى . » وى در شرح رحمان و رحيم به تقسيم رحمت مىپردازد و آن را به عامّه و خاصّه تقسيم مىكند . مىگويد : « رحمان تنها بر خداوند اطلاق مىشود ؛ چون تنها براى او درست است و رحمتش همه چيز را فراگرفته است ؛ و رحيم براى غير او به كار مىرود ؛ و اوست كه رحمتش فراوان است . خداوند در توصيف خود مىفرمايد : إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ « 2 » . و در توصيف پيامبرش مىفرمايد : حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ « 3 » . » در شرح قول مشهور ميان

--> ( 1 ) - انعام ( 6 ) آيهء 12 : كه رحمت را بر خويشتن واجب گردانيده است . ( 2 ) - بقره ( 2 ) آيهء 199 : كه خدا آمرزندهء مهربان است . ( 3 ) - توبه ( 9 ) آيهء 128 : به [ هدايت ] شما حريص ، و نسبت به مؤمنان ، دلسوز مهربان است .