چيزى براى يك ستاره‌شناس آشكار مىشود كه با چشمان خود مىبيند و به مطالعه مىپردازد و مشاهدات خود و آنچه را كه انتظار دارد رخ دهد ، براى ما بيان مىكند . ويل دورانت ، نويسنده و فيلسوف نامبردار آمريكايى ، نيز در مصاحبه‌اى با يك مجلّه امريكايى ، دربارهء يكى از مهمترين كتابهاى افلاطون به نام جمهورى چنين مىگويد : از ارزشمندترين آثارى است كه بشر به آن دست يافت ، و در آن فلسفه شكل مشخّصى به خود گرفت و افلاطون عواطف سرشار و متنوّع جوانى خود را در آن بيان كرد كه به اوج ابداع و نوآورى رسيد . در جمهورى مباحثى را در باب ماوراى طبيعت ، ادبيات ، فلسفهء نفس ، لاهوت ، سياست و هنر مىيابى ؛ در آن ، مبانى آزادى زنان را مىيابى و به قوانينى مىرسى كه زيست‌شناسان براى كنترل جمعيت به آن فرا مىخوانند ؛ در آن به مبانى كمونيسم ، حكومت اشرافى ، دموكراسى ، روان‌شناسى و مكتبى كه معتقد است حيات نمودى از نمودهاى تأثير شيميايى است برمىخوريم . جاى شگفتى نيست كه امرسون ) Emerson ( دربارهء اين كتاب مىگويد : همهء كتابها را بسوزانيد چون اين كتاب موجب بىنيازى از همهء آنهاست ! اشكالى ندارد كه بار ديگر در اين جا در پرتو نمونه‌هايى كه آورديم ، بگوييم : جسم انسان ، دستگاههاى الكترونيكى ، احتجاج ابن هشام به زنديق ، احتجاج معرّى در باب جفر و سخن ويل‌دورانت دربارهء افلاطون تأكيد بر اين امر دارد كه كوچك بودن حجم مانع آن نمىشود كه دربردارندهء اشياى زيادى باشد . همچنين مىگوييم تصديق اين سخن نيازى به دانش گسترده و تجربه و دقت در شناخت ندارد ، بلكه تقريبا از بديهيات است و يا شأن فطرت آن است كه به امور فطرى گرايش پيدا كند . چنان كه آن مرد كوچك ، خليفهء اموى ، عمر بن عبد العزيز ، را قانع ساخت كه نسبت به ديگر افراد - گروهى كه براى تبريك نزد خليفه آمدند - سخن‌ورتر و پيشرفته‌تر است . آن مرد به خليفه گفت : « آدمى وابسته به دو چيز كوچك است : قلب و زبان . » چنان كه زهير بن ابى سلمى هم گفت : لسان الفتى نصف و نصف فؤاده * فلم يبق إلّا صورة اللّحم و الدّم « 1 »

--> ( 1 ) - نصف وجود آدمى زبان و نصف ديگر قلب اوست ، ما بقى گوشت و خون است . [ مولانا هم در اين باب گفته است : اى برادر تو همه انديشه‌اى * ما بقى خود استخوان و ريشه‌اى ] ( مترجم )