« . . . خداوند بنا به علم ازلىاش حكم كرد كه او را ( انسان ) در زمين خليفهء خود قرار دهد و او را نسخه‌اى از كلّ عالم آفريد و حقيقتى در عالم نيست ، مگر اين كه در وجود انسان مىباشد . انسان كلمهء جامع و مختصر شريف است ؛ و حقايق الهى را خلق كرد كه به آفرينش تمام جهان و آفرينش اين نشئهء انسانى امامى روى نمود . . . . » در جاى ديگرى از فتوحات مكيّه مىگويد : « خلافت براى آدم ( ع ) بوده است نه ديگر أجناس عالم ، چون خداوند وى را به صورت خويش آفريد . » در اين سخن ، وى منكر اين نيست كه فرزندان آدم جانشينان پدرشان باشند ؛ چون آنها هم مثل او بر صورت رحمان آفريده شده‌اند . باز هم در فتوحات مىگويد : « انسان مشخصا مقصود خداوند از جهان است و او خليفهء حقيقى است و محل ظهور اسماء الهى و جامع تمام حقايق عالم است . » آن‌گاه مىگويد : « معناى انسانيّت همان خلافت و جانشينى خداوند است . » لازم است به اين نكته توجّه نمود كه حكمت الهى بر اين حكم كرد كه همهء افراد بشر جانشين او نباشند ، مگر كسى كه توانايى تكامل عقلش را داشته باشد و نفس را مطيع و خادم فرمان او گرداند ؛ و به احكامى بپردازد كه خداوند آنها را بر رسولانش نازل كرده است . ابن عربى هم مىگويد : « خليفه بايد آن چه را كه نسبت به آن خلافت دارد ، ظاهر نمايد و گرنه خليفه نيست ؛ و خداوند امر و نهى را به او عطا كرد و او را خليفه ناميد . » چون هر انسانى از حيث صورت حامل معناى خلافت در ذات خود است ، ناچار بايد براى اين صورت معنايى باشد و شايد اين معنا خود او باشد ؛ و اين صورت حجّت و شاهد راستينى است بر اين كه وى حامل آن است ، ولى ارزش آن را نمىشناسد و به گنجهاى پنهان در وجودش توجّه نمىنمايد و تمام عمرش را فقيرانه زندگى مىكند و هنگام مرگ مىبيند كه ثروتى عظيم و دائمى را پشت سرش نهاده و در دستش چيزى نيست ، كه اين جا حسرت و بدبختى ابدى براى اوست . پس ، حامل صورت انسانى همان حيوان است اگر ارزش و معنايش را درك نكرده باشد و براى او تنها نقش بندگى باقى مىماند كه براى آن انسانى كه ارزش صورت خويش را شناخته و حقّش را پرداخته و معنايش را ارج نهاده و حقايقش را جمع نموده و استحقاق خلافت الهى را يافته و به احكام او پرداخته و به تبليغ دستورهاى او مىپردازد ، خدمت نمايد . اين همان چيزى است كه مراد ابن عربى است . آن جا كه مىگويد :