شايد كسانى آنچه را در اين كتاب نگاشته‌ام بخوانند ! آنان كه زمانى طولانى از عمر خود را با قرآن سر كرده‌اند ؛ و ميان آيات و اصطلاحات آن به كنجكاوى پرداخته‌اند ، همچون من درخواهند يافت كه اصطلاح قرآنى موضوع مستقلّى را تشكيل مىدهد و در بسيارى از اوقات ، خود فتح باب موضوعهاى متعدّدى خواهد بود ؛ براى مثال ، وقتى غيب ، شهادت ، اسم ، عزّت ، روح ، نفس و . . . را ملاحظه مىكنيم ، نمىتوان خود را در برابر الفاظى عادى ديد كه يك يا دو عبارت و يا يك يا چند صفحه‌اى براى توضيح آن كفايت كند ، بلكه در برابر يك سلسله از موضوعها قرار داريم كه مسأله‌اى از مسائل زندگى - چه پيش و چه پس از زندگى - را به حال خود وانمىگذارد ، بلكه به بررسى آن پرداخته ، ابعاد آن را موشكافى مىكند و آن‌گاه براى هر يك ، تعريف ، هويّت ، معانى و انديشه‌هايى مفصّل ارائه مىدهد . پس از اين سخن ، شايد مطلب تازه‌اى را در باب قرآن احساس كنيم كه قبلا آن را احساس نمىكرديم و آن ، احاطه و شمول قرآن برهرچيزى است . اين سخن را بيان مىداريم و به سخن كسانى كه ما را به اغراق و زياده‌روى متهم مىسازند ، اعتنا نمىكنيم . امّا اين احاطه و شمول چگونه است ؟ و معنا و مفهوم آن كدام است ؟ نخست بايد بگوييم كه منظور ما از احاطه و شمول آن نيست كه به ذهنهاى ساده خطور مىكند - شامل فيزيك ، شيمى ، بهداشت ، كشاورزى ، مهندسى ، ستاره‌شناسى و اتم و ديگر علوم جديد و علومى است كه در آينده به وجود خواهد آمد - ما چنين سخنى نمىگوييم و منظور ما آن چيزى نيست كه ملاصدرا در مقدمهء مفاتيح الغيب گفته است : « اگر بگويى : لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ * ، هر آنچه را كه در آسمانها و زمين است در يك كلمه گرد خواهى آورد . و اگر بخواهى هر يك را به تفصيل بيان كنى به چندين جلد نياز خواهى داشت . » . اين سخن در عين اهميّت آن ، در تبيين آنچه كه در پى آن هستيم كمكى نمىكند ، بلكه مراد ما آن است كه قرآن مجيد كسى را كه در آن ژرف‌نگرى مىكند و مدّت طولانى با آن به سر مىبرد ، در حالتى از آمادگى هميشگى به سوى آگاهى و اطلاع و پژوهش مىكشاند ؛ يعنى كسى كه معاشر و مصاحب قرآن است ، هر مانع و دشوارى در كنار زدن حجابها براى رسيدن به فهم هستى برايش آسان مىگردد و از هر پيچ و خمى براى آگاهى از اسرار و معماهاى آن مىگذرد . همچنين منظور ما اين است كه پژوهشگر شكيبا و انديشمندى كه