حكمت حكم در لغت ؛ يعنى منصرف شدن و منع كردن به قصد اصلاح و افسار را « حكمة الدّابة » ( حكمت چهارپا ) ناميده‌اند ؛ چون مانع سركشى وى مىشود و حيوان را رام و مطيع در دست سوار مىگرداند . راغب مىگويد : « حكمت الدّابة ؛ يعنى منعتها بالحكمة ( آن را به وسيلهء افسار بازداشتم ) و أحكمتها ؛ ( يعنى براى آن افسار قرار دادم ) . همچنين است : « حكمت السفينة و أحكمتها . » براى اين معناى لغوى اين آيه را شاهد مىآورد : فَيَنْسَخُ اللَّهُ ما يُلْقِي الشَّيْطانُ ثُمَّ يُحْكِمُ اللَّهُ آياتِهِ وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ « 1 » . در كليّات ، ابو البقاء حسينى كفوى در بررسى آيهء أُحْكِمَتْ آياتُهُ « 2 » ، به خوبى معناى إحكام را روشن نموده است ؛ يعنى از غلط ، دروغ ، باطل ، اشتباه و تناقض منع شده است . آن‌گاه معناى حكم به مرحلهء ديگرى منتقل مىشود كه دلالت آن قوى و شمول آن بيشتر مىگردد ؛ و شايد بهترين كسى كه اين مرحله را با دقّت و استوارى تعريف نموده است ، راغب باشد . مىگويد : « حكم بر چيزى ؛ يعنى داورى كردن دربارهء آن كه چنين است و چنين نيست ؛ چه اين كه ديگرى آن را پايبند باشد و چه نباشد . » در قرآن هم آمده است : وَ إِذا حَكَمْتُمْ

--> ( 1 ) - حج ( 22 ) آيهء 52 : پس خدا آنچه را كه شيطان القا مىكرد محو مىگردانيد ؛ پس خدا آيات خود را استوار مىساخت و خدا داناى حكيم است . ( 2 ) - هود ( 11 ) آيهء 1 : آياتش استحكام يافته .