جز به واسطهء جدل » ؛ يعنى جدل علّت گمراهى آنها و انتقال آنها از نور و يقين به تاريكى و حيرت و گمراهى بوده است . مراد از اين جدل ، دشمنى ميان مردم است كه در حديث ديگرى ، ام سلمة از پيامبر اكرم ( ص ) روايت كرده است ، حضرت فرمودند : « اوّلين چيزى كه بعد از پرستش بتها و شراب‌خوارى به من دستور داده شد و از آن نهى شده‌ام ، دشمنى با يكديگر بوده است . » همچنين فرمودند : « مراء را ترك كنيد ، كه حكمت آن قابل فهم نيست و از فتنهء آن ايمنى نمىباشد . » لقمان به فرزندش گفت : « پسرم ! با دانشمندان مجادله مكن كه با تو دشمنى مىكنند . » البتّه مراد وى بحث و گفتگو با دانشمندان نيست كه امر رايجى است نزد دانشمندان و چاره‌اى از آن هم نيست ، چرا كه خود گفته‌اند : سؤال كليد دانش است ، بلكه منظور آن است كه سخن دانشمندان را هنگام فراگيرى بايد به اكرام و قدردانى برگرفت و ردّ سخنان آنها تنها بايد با اقامهء دليل باشد و در نهايت نرمى و تواضع . البتّه اين براى دانشمندان شايسته‌تر است و جز با تواضع با آنها ، علم از آنها صادر نمىشود . در اصول كافى ، از قول امام صادق ( ع ) آمده است كه فرمودند : « با شخص بردبار و نادان مراء مكنيد كه شخص بردبار ، تو را به خشم مىآورد و نادان ، تو را آزار مىرساند . » و همچنين از ايشان روايت شده است : « شما را از ستيزه‌جويى برحذر مىدارم ؛ چون موجب دشمنى مىشود و زشتى را آشكار مىسازد . » به اين دليل ستيزه را مشارّة گفته‌اند كه دو طرف بحث و گفتگو تنها شرّ و آزار را مبادله مىكنند ، وقتى كه وارد جدالى مىشوند كه هدفى جز رسيدن به بزرگى نيست . و هدفى جز خوار نمودن اخلاقى نيست كه خداوند به حفظ و حمايت آن از بيهودگى و گسست فرمان داده است تا جامعهء بشرى بر آن باقى بماند و هرج و مرج و پراكندگى در آن نفوذ نكند . از مسلم بن يسار نقل كرده‌اند كه مىگفت : « شما را از مراء برحذر مىدارم ؛ چون نشانهء جهل دانشمند مىباشد و شيطان در آن هنگام در پى لغزاندن است . » به اين دليل به ترك مراء فرامىخواند كه مراء دانشمند را خشمگين مىسازد و او را به هيجان مىكشاند ؛ و در چنين احوالى لغزش و غفلت رخ مىدهد كه اجتناب‌ناپذير است . از مالك بن أنس نقل كرده‌اند كه مىگفت : « از اين نوع جدال چيزى نصيب دين نمىشود . » همچنين مىگفت :