لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ « 1 » . » ايشان پس از شرح و تفصيل مىگويند : توبه حقيقتى است با تأثير در نفس بشرى از حيث اصلاح آن ، و آماده نمودن آن براى صلاح وى كه سعادت دنيا و آخرت در اوست . و توبه در زدودن پليديهاى نفس ، كه هر بدبختى در زندگى دنيوى و اخروى او را در پى دارد و مانع تكيه زدن او بر تخت سعادت مىگردد ، مفيد است . . . آنچه كه به خاطر آن توبه شروع مىشود ، رهايى از نابودى ناشى از گناهان و نابودى ناشى از نافرمانى است ؛ چون وسيلهء رستگارى و مقدّمهء رسيدن به سعادت است . چنان كه خود فرموده است : وَ تُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعاً أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ . از فوايد آن - علاوه بر موارد قبلى - حفظ روحيهء اميدوارى از خمودى و ركود است ؛ چون سير حيات انسان به واسطهء ترس و اميد متعادل مىباشد ، تا دفع ضرر و جلب منفعت كند ؛ اگر اينها نمىبود ، همانا انسان از بين مىرفت . خداوند فرموده است : قُلْ يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ . وَ أَنِيبُوا إِلى رَبِّكُمْ « 2 » . با توجّه به شناختى كه از طبيعت آدمى داريم ، پيوسته داراى نشاط حاصل از روح فعّال است كه در اراده و تلاش يافت مىشود ، تا زمانى كه در تجارت زندگى دچار ضرر نگردد ؛ و هر گاه آنچه موجب بطلان عمل او مىگردد و تلاش او را نافرجام و آرزوى او را باطل مىسازد پديدار گردد ، يأس بر او غالب مىشود و اركان عمل او سست مىگردد ؛ و چه بسا نوميد از كاميابى و نااميد از رستگارى از مسير خويش بازگردد . توبه همان تنها دارويى است كه درد او را درمان مىكند و قلبش را كه در شرف نابودى بوده است ، زنده مىسازد . نافرمانى همان موضع نادرست آدمى است كه اثرى بد در زندگىاش دارد و توبه از آن تنها با علم و استوارى در بيزارى از آن ممكن است . اوّل اين كه ، پشيمانى از وقوع آن هميشه با آن هست ؛ دوم ، پشيمانى تأثّر ويژهء باطنى از فعل زشت است كه به استقرار آن و بازگشت به برخى از اعمال شايسته مخالف با آن گناه كه دالّ بر بازگشت و توبه است ، بستگى دارد . تمام

--> ( 1 ) - نور ( 24 ) آيهء 31 : اى مؤمنان ! همگى [ از مرد و زن ] به درگاه خدا توبه كنيد ، اميد كه رستگار شويد . ( 2 ) - زمر ( 39 ) آيات 53 و 54 : بگو : « اى بندگان من - كه بر خويشتن زياده‌روى داشته‌ايد - از رحمت خدا نوميد مشويد . در حقيقت ، خدا همهء گناهان را مىآمرزد ، كه او خود آمرزندهء مهربان است . به سوى پروردگارتان برگرديد .