صالح عضيمة (مترجم: سيد حسين سيدى)
145
معنا شناسى واژگان قرآن (فرهنگ اصطلاحات قرآنى) (فارسى)
ناچار بايد در زندگى دنيا آن را ادا كند ؛ پس حالت او همچون پرندهاى است كه در حركت و پروازش به روزىاش برخورد مىكند ، امّا آن قسمت و بهرهء اوست . چه زيبا راغب به تناسب و هماهنگى بين كتاب انسان يا عمل او و بين طائر پرداخته است و در آيهء وَ كُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناهُ طائِرَهُ فِي عُنُقِهِ « 1 » مىگويد : « يعنى عمل او كه خير و شر از آن پرواز مىكند . » پس آن ، همان عملى است كه بدبختى يا خوشبختى او را تعيين مىكند ، نه پرندهاى كه گاهى از سمت راست مىگذرد و گاهى از سمت چپ . اين كار غلتيدن در اوهام و اعتقاد تند و تيز در گمراهى است . دكتر جواد على سخنى در باب طيره دارد كه دربردارندهء معانى متفاوت آن است . به گمانم قبل از او هيچ محقّقى به اين اندازه ، فراگير در اين باب سخن نگفته است . او مىگويد : « تطيّر حتما رابطهاى با تبديل روح پس از جدايى از بدن به پرنده شدن دارد . معروف نزد بسيارى از ملّتهاى باستان آن بود كه برخى از گونههاى پرندگان همان روح مردگان پس از جدايى از بدن مىباشند . و لذا مىفهمند و در توان برخى آدمهاست كه سخن گفتن آنها را مىفهمند . از اين رهگذر بود كه انديشهء منطق الطير شكل گرفت و سليمان با پرندگان سخن مىگفت . اگر پرندگان بر اين ويژگى باشند ، پس در حركات و سكنات آنها سخن گفتنى براى كسى كه سخن گفتنش خوب نيست و اشاره دارد به اين كه بر انسان واجب است آن را انجام دهد و يا كارهايى را ترك كند . » در گزارهها آمده است : « عربها هر گاه صبح زود براى كارى از خانه بيرون مىرفتند ، نظر مىكردند آيا پرندهاى پرواز مىكند ؟ پس پرندهاى را پرواز مىدادند كه آيا از سمت راست حركت مىكند يا سمت چپ ، و اگر پرندهاى نمىيافتند به پرنده روى درخت روى مىآوردند و او را به حركت و پرواز وامىداشتند و آنگاه مىنگريستند به كدام جهت است و سپس فال مىزدند . » لذا پيامبر ( ص ) به آنها فرمود : « پرندگان را در لانههايشان بگذاريد ، آنها را پرواز ندهيد و فال نزنيد . » پرندگانى كه عرب جاهلى به آنها فال مىزد ؛ عبارتند از : كلاغ ، پرندگان شب همچون جغد و صدى ، هامة ، ضوع ، شبپره ، خفّاش و كلاغ شب . روش آنها در فال
--> ( 1 ) - اسراء ( 17 ) آيهء 13 : و كارنامهء هر انسانى را به گردن او بستهايم .