موجودات طبيعى با نسبتها و روابط خاص جمع شوند و از آنها موجودى طبيعى ، جديد و حادث و متأخّر از آنها ، ولى مربوط به آنها به وجود آيد ؛ به گونه‌اى كه اگر نظام سابق بر آن ناقص باشد ، وجود آن محقّق نگردد . قرآن هرچند كه اين علت طبيعى و كيفيت تأثير آن را مشخص نكرده است - علّتى كه تمام حوادث مادّى عادى و خارق العاده را توجيه كند - امّا براى هر حادثهء مادّى ، به اذن خداوند علّتى مادّى ثبت مىكند و طريقى طبيعى براى آن فرض مىكند كه فيض وجود از جانب خداوند به او جريان مىيابد . خداوند مىفرمايد : مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْراً « 1 » . اين آيه دلالت دارد بر اين‌كه هر چيزى داراى قدر و اندازه‌اى است كه خداوند آن را مقدّر نموده و با ديگر موجودات ارتباطهايى دارد و با غير خود روابط وجودى دارد و اين پيوستگيها و وابستگيها ، تابع و دست نشاندهء همان اشياء نيستند تا گاهى اطاعت كنند و گاهى نافرمانى ، بلكه به دست خداوند نهاده شده‌اند و فرمانبردار اويند . براى بودن شىء محدود مقدّر در وجود ، معنايى ندارد ؛ مگر آن‌كه با تمام روابطش با ديگر موجودات ، مشخّص و معيّن باشد . و موجود مادّى به مجموعه‌اى از ديگر موجودات مادّى مرتبط است كه مثل قالبى است كه شىء با آن شكل مىگيرد و وجود آن معيّن ، مشخّص و اندازه‌گيرى مىشود . هيچ موجود مادّى نيست مگر اين كه با همهء موجودات مادّى قبل از آن و همراه آن مرتبط است ؛ يعنى لا محاله ، معلول مثل خود است . در آيهء : وَ اللَّهُ غالِبٌ عَلى أَمْرِهِ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ « 2 » ، دلالتى است بر اين‌كه خداوند ميان اشياء ارتباطهايى قرار داده است ؛ و بر اوست تا به هر يك از آنچه كه اراده مىكند - از هر جهتى كه باشد - برسد و اين نفى رابطهء عليّت بين اشياء نيست ، بلكه اثبات اين مطلب

--> ( 1 ) - طلاق ( 65 ) آيهء 2 و 3 : و هر كس از خدا پروا كند خدا براى او راه بيرون شدنى قرار مىدهد ، و از جايى كه حسابش را نمىكند به او روزى مىرساند . و هر كس بر خدا اعتماد كند ، « او » براى وى بس است . خدا فرمانش را به انجام رسانده است . به راستى خداوند براى هر چيزى اندازه‌اى مقرّر كرده است . ( 2 ) - يوسف ( 12 ) آيهء 21 : و خدا بر كار خويش چيره است ، ولى بيشتر مردم نمىدانند .