جاهليت است . بحت با نسب قريش آغاز شده ، از فضائل عباس سخن به ميان آمده و پس از آن از حلف الفضول و ساير احلاف و منافرات و نزاعهاى ميان خاندانهاى قريش به تفصيل سخن گفته شده است . بخش ديگر آن كه در لابلاى همان مباحث آمده ، بحث از ايام العرب خاص قريش است كه از نظر تاريخى ارزش فراوانى دارد . اخبارى از آن هم به دورهء اسلامى اختصاص دارد . به عنوان نمونه ، بحثهاى چون : المؤذون لرسول الله صلى الله عليه و آله و سلم ، المستهزؤون من قريش ، المشبّهون برسول الله صلى الله عليه و آله و سلم من قريش . در بخشهاى ديگر به كوران قريش ، احولان قريش ، كوسج‌هاى قريش ، و نيز به معرفى كسانى كه مادرشان نصرانى ، يهودى ، نبطى يا حبشى و سندى بوده‌اند پرداخته شده است . كتاب المحبر ابن حبيب ، « 1 » مربوط به دورهء اسلامى و در واقع مجموعهء رساله‌هاى كوچك در موضوعات متنوع است . جسته گريخته مباحث مهم سيره ، گرچه به اختصار در آن آمده است . از مولد النبى صلى الله عليه و آله و سلم ، مؤاخاة ، زنان پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم ، غزوات و سرايا ، اسامى شركت كنندگان در بدر ، متخلفان در تبوك ، نقباى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم . در كنار اينها ، موضوعاتى انتخاب شده و مصاديق آن شناسانده شده است . كسانى از فرزندان انصار كه محمد ناميده شدند ، كسانى كه در جاهليت خوردن خمر را بر خود حرام كردند ، شاهان حمير و كنده و غسان ، اخبار زنانى كه بعد مرگ شوى خود ازدواج نكردند ، بتهاى عرب ، سنتهاى عرب در حج در جاهليت و تلبيه آنها ، مردانى كه در وقت آمدن اسلام ده زن داشتند ، اسامى به دارآويختگان از اشراف ، زنانى كه در زندگى بيش از سه شوهر كردند و . . . مباحثى از اين دست . وى در اين دو اثر ، از بسيارى از چهره‌هاى بنام پيش از خود نام برده است . شايد بيش از همه نام هشام كلبى كه از مشايخ او بوده و زمينه كارى وى با او مشترك بوده در آثار وى به چشم مىخورد . ديگران عبارتند از : ابوعبيده مَعْمر بن مثنى ، هيثم بن عدى ، عبد العزيز بن عمران ، ابن اسحاق ، واقدى . جز آنچه گفته شد ، رسالهء ديگرى از ابن حبيب با عنوان كتاب من نسب الى امّه من الشعراء توسط عبد السلام هارون چاپ شده است . « 2 » جالب است كه خود وى هم به نام مادرش حبيب مشهور بوده است . عبد السلام رسالهء ديگرى از محمد بن حبيب را با عنوان أسماء المغتالين من الاشراف فى الجاهلية و الاسلام و أسماء من قتل من الشعراء چاپ

--> ( 1 ) . المحبر ، تصحيح الدكتورة ايلزه ليختن شتيتر ، بيروت ، دارالآفاق الجديده ( 2 ) . نوادر المخطوطات ، المجلد الاول ، ( صص 83 - 96 ) قاهره ، 1972