تأليف إمتاع الاسماع چنين قصدى داشته است . اين كتاب به‌طور كامل به چاپ رسيده است . « 1 » نمونهء ديگر سبل الهدى والرشاد است كه از آن به عنوان السيرة الشاميه نيز ياد مىشود . اين كتاب تا جلد سوم اخبار سيره است . پس از آن ، جلد چهارم و پنجم به مغازى و جلد ششم به سرايا اختصاص يافته ، و تا جلد دهم موضوعات شخصى زندگى پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم است . زادالمعاد ابن قيّم جوزيه نيز تا جلد سوم ( از چاپ جديد ) در سير تاريخى اخبار سيره و پس از آن به مسائل سيره بر حسب طبقه بندى موضوعى پرداخته شده است . در كارهاى جديد سيره نگارى ، كتابهايى با عنوان فقه السيره نوشته شده ( يكى از محمد غزالى و ديگرى از سعيد رمضان البوطى . اين آثار در پى دركى نو از سيره بوده‌اند . آثارى هم مانند انقلاب تكاملى اسلام از استاد جلال الدين فارسى به دنبال تكوين يك انديشه و سپس دولت و جهاد در راه برپايى اين دولت بوده است . نگرش حكومتى به سيرهء نبوى هم در يك صد سال گذشته شايع بوده است . شايد مهم‌ترين نمونه كتاب التراتيب الاداريه از عبد الحى كتانى است كه در نقد كتاب كتاب على عبد الرزاق با عنوان الاسلام و اصول الحكم نوشته شده است . كتانى در اين كتاب ، سيستم حكومتى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم را به علاوه سيره خلفاى بعدى ، بر اساس كتاب الدلالات السمعيه آورده است . كتاب تراتيب به فارسى درآمده و نويسنده اين سطور ، شطرى از آثارى كه دربارهء چگونگى توجه به سيره نبوى به هدف درج نظام سياسى بوده ، در مقدمه آن آورده است . « 2 » اخيرا نگرش تربيتى هم به سيره نبوى افزايش يافته و در اين زمينه هم كارهاى قابل توجهى انتشار يافته است . شيعيان و سيره نويسى سهم شيعيان در تاريخنويسى اسلامى بسيار گسترده است . اين مسأله هم نسبت به شيعيان عراقى مانند ابومخنف و كلبى و ديگران صادق است و هم نسبت به امامى مذهبان . تنها اشارتى در اين باب خواهيم داشت و به سراغ كتابهايى كه شيعيان امامى در سيرهء نبوى نوشته‌اند خواهيم رفت . اصبغ بن نباته از كهن‌ترين مؤلفان شيعى است كه كتابى در مقتل امام حسين - عليه السلام - داشته است . « 3 » احمد بن عبيدالله ثقفى نمونهء ديگر است . عناوين برخى از كتابهاى وى عبارت است از كتاب المبيضّة فى اخبار مقاتل آل ابى طالب ، كتاب فى تفضيل بنى هاشم و ذم بنى امية و اتباعهم . « 4 » برخى از آثار محمد بن زكّريا بن دينار ، به روايت نجاشى ، عبارتند از : الجمل الكبير ، الجمل المختصر ، صفين الكبير ، مقتل الحسين ، « 5 » كتاب النهروان ، مقتل اميرالمؤمنين ، اخبار زيد ، اخبار فاطمه . « 6 » نمونهء ديگر ابراهيم بن محمد الثقفى است . وى نيز كه ابتدا زيدى مذهب بود و بعد امامى شد آثارى تاريخى دارد كه برخى از عناوين آن عبارت است از كتاب المبتدأ و المغازى و الردّة ، اخبار عمر ، اخبار عثمان ، كتاب الدار ،

--> ( 1 ) . مجلد نخست اين كتاب ، مبناى اصلى تأليف كتاب زندگى پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله و سلم مرحوم آيتى است . ( 2 ) . اين مقدمه به‌طور مستقل در مقالات تاريخى ، دفتر سيزدهم ، صص 53 - 67 چاپ شده است . ( 3 ) . تنقيح المقال ، ج 1 ، ص 150 ( 4 ) . الفهرست ابن نديم ، ص 166 ( 5 ) . اين كتاب به روايت محمد بن سليمان كوفى در مجامع زيدى مذهب بوده است . نك : مقدمهء مناقب الامام اميرالمؤمنين ، ج 1 ، ص 12 . در همين كتاب مناقب نيز در پنجاه مورد ( نك : مجلد سوم همان كتاب ، ج 3 ، ص 177 ) كوفى مطالبى در فضائل اميرالمؤمنين عليه الصلاة والسلام كه بسيارى از آنها تاريخى است از محمد بن زكريا بن دينار آورده است . ( 6 ) . رجال النجاشى ، ص 347