هَمْدان و مِذْحَج از همان زمان به آن حضرت علاقمند شدند و بعدها در كوفه ، در شمار نزديكترين ياران آن امام بودند . « 1 » در بسيارى از نقلها نيز آمده كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم امام را به عنوان « قاضى » به يمن فرستاد كه محتملًا مقصود در يكى از آن دو سفر است . در نقلى آمده است كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم آن حضرت را به يمن فرستاد و فرمود : خدايا ! قلب او را هدايت كن و زبانش را استوار ساز . « 2 » پس از آن توصيه‌هايى براى نحوهء قضاوت ميان مردم به او فرمودند . « 3 » چند نمونه از قضاوت امام در يمن كه مورد تأييد رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم قرار گرفته نقل شده است . « 4 » مشكلات دولت اسلامى در سال دهم هجرى يكى از مقاطع مهم در دورهء رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم ، فتح مكه است . با وارد شدن مكه در حوزهء دارالاسلام ، قريش اسلام را پذيرفت ، گرچه اين پذيرفتن در برخى موارد به هيچ روى از روى صميميت و اعتقاد قلبى نبود . از آن پس فرمان هجرت به مدينه لغو شد و مسلمانان ، در خارج از مدينه نيز مىتوانستند زندگى كنند . به دنبال شكست قطعى قريش ، بسيارى از قبايل اطراف ، اسلام را پذيرفتند و مىتوان گفت كه در هنگام نزديكى رحلت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم كمتر قبيلهء قابل ذكرى در جزيرة العرب يافت مىشد كه اسلام را نپذيرفته باشد . اكنون جمعيت زيادى با حفظ ساختارهاى قبيله‌اى ، عرفيات عربى جاهلى و با انگيزه‌هايى كه عمدتا نااستوار و غير صميمى بود به حوزهء اسلام وارد شده و مدينه مىبايست بر آنان فرمانروايى كند . مهمترين نكته براى آنان اين بود كه دولت قدرتمند مدينه آنان را به رسميت شناخته و اسلام آنان را بپذيرد و بدين ترتيب ، آنان از خطر تصاحب اراضى و اموالشان مصون بمانند . اين تعهد از سوى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم داده مىشد اما در عوض ، قبايل نيز تعهداتى را مىپذيرفتند . آنان علاوه بر پذيرش اسلام و پاى بندى بدان ، مىبايست « زكات » اموال خويش را به مدينه مىفرستادند گرچه در مواردى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم دستور مىداد تا ابتدا فقراى خود

--> ( 1 ) . نك : تاريخ تشيع در ايران ، صص 80 - 79 . لذا امام على عليه السلام در شعرى دربارهء هَمْدان فرمودند ؛ اگر من دربان باب بهشت بودم ، به هَمْدان مىگفتم : به سلامت داخل بهشت شويد . شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد ، ج 2 ، ص 239 . استاد احمدى ميانجى فرمودند كه در كتاب فتوح الشام واقدى ديده‌اند كه زمانى مالك اشتر از يمن به مدينه آمد ، در خانهء امام على عليه السلام وارد شد . اين نشانگر آنست كه آشنايى مالك با امام از همان يمن بوده است . ( 2 ) . شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد ، ج 1 ، ص 16 ( 3 ) . السيرة النبويه ، ابن كثير ، ج 4 ، ص 208 ( 4 ) . سبل الهدى والرشاد ، ج 6 ، ص 364 ؛ البداية و النهايه ، ج 5 ، صص 108 - 107 . السيرة النبويه ، ابن كثير ، ج 4 ، صص 209 ، 210 ؛ المغازى ، ج 3 ، ص 1086