با وجود مخالفت برخى از يهوديان پذيرفت و همراه گروهى از يهود عازم مدينه شد . پس از آنكه چندى از خيبر دور شدند ، اسير پشيمان شد . عبد الله بن انيس كه مراقب او بود ، به محض ديدن آثار ندامت در وى ، شمشيرش را كشيد و بر وى حمله كرد . مسلمانان ديگر نيز نبرد را آغاز كردند . پس از خاتمهء درگيرى ، تنها يك يهودى توانست بگريزد . « 1 » بدين ترتيب يكى ديگر از رهبران يهود به قتل رسيد . اقدامات مزبور مربوط به پيش از پيمان حديبيه بود . اما پس از امضاى معاهدهء صلح ، رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم با آرامش بيشترى به كار يهوديان خيبر كه پشتوانهء يهوديان مدينه در طول سالهاى پيش از آن بودند ، پرداخت . آن حضرت در صفر سال هفتم - يا آغاز ربيع الاول و يا جمادى الاولى « 2 » و يا محرم « 3 » آن سال - با سپاهى عازم خيبر گرديد . يهوديان خيبر به پشتوانهء نيروهاى نظامى فراوان خود و نيز قلعه‌هاى مستحكم ، انتظار حملهء رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم را نداشتند . زمانى كه آن حضرت از مدينه به راه افتاد ، يهوديان مدينه - كسانى كه تا آن زمان پيمان خود را با مسلمانان نقض نكرده بودند - آنان را از رفتن به خيبر منع كردند . طبيعى بود كه آنها نمىخواستند اين آخرين سنگر يهود در حجاز از بين برود . « 4 » رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم همراه سپاهش راه شمال را در پيش گرفت . در اين جنگ پرچم ( لواء ) اسلام در دستان على بن ابى طالب عليهما السلام بود و دو رايت ، يكى در دست حباب بن منذر و ديگرى در اختيار سعد بن عباده قرار داشت . « 5 » آن حضرت طى راه از عبد الله بن رواحه كه شاعر بود و صداى دلنشينى داشت ، خواست تا با چند رجز سپاه را به وجد آورد : والله لولا أنْتَ مااهْتَدَيْنا * و لاتصدّقنا و لاصلَّيْنا فانزلن سكينةً علينا * و ثبِّت الْاقْدام ان لاقينا و المشركون قَدْ بَغَوْا علينا « 6 » در اين سپاه ، شانزده نفر از زنان مسلمان جهت كمك به مجروحان جنگ ، آن حضرت را همراهى مىكردند . « 7 » طبق سرشمارى زيد بن ثابت در پايان جنگ ، مسلمانان يك هزار و

--> ( 1 ) . المغازى ، ج 2 ، صص 568 - 556 ؛ السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 3 ص 618 ؛ سبل الهدى والرشاد ، ج 6 ، صص 177 - 176 ( 2 ) . نك : طبقات الكبرى ، ج 2 ، ص 106 ( 3 ) . السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 3 ، ص 328 ( 4 ) . المغازى ، ج 2 ، صص 634 ، 637 ( 5 ) . طبقات الكبرى ، ج 2 ، ص 106 ؛ سبل الهدى والرشاد ، ج 5 ، ص 187 ( 6 ) . المغازى ، ج 2 ، ص 639 ؛ سلمة بن اكوع نيز به دستور رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم چندى از همين اشعار را خواند ، همان ، ص 638 ؛ سبل الهدى والرشاد ، ج 5 ، ص 182 ( 7 ) . السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 3 ، ص 342 ؛ المغازى ، ج 2 ، صص 685 - 684