الشيخ رسول جعفريان

56

تاريخ سياسى اسلام (سيره رسول خدا ص) (فارسى)

بخش مغازى رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم با تعبيرهايى نظير و فى كتاب ابان و يا قال ابان بخشهايى از آن را نقل كرده است . در مواردى اين نقل تا چند صفحه ادامه مىيابد كه به‌طور طبيعى بايد از كتاب ابان باشد زيرا طبرسى در بيشتر موارد مأخذ مطالب خود را نقل مىكند . محتمل چنان است كه طبرسى در مجمع البيان نيز از اين كتاب استفاده كرده باشد ، اما در انجا به دليل عدم نقل سند و اكتفاى به ذكر نام معصوم ، اين موارد مشخص نيست . كتاب إعلام الورى در اختيار ابن شهرآشوب بوده و او نيز از طريق آن از كتاب ابان نقل كرده است . در ميان نقلهاى ابن شهرآشوب از ابان تنها حديثى از تولد رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در اعلام نيامده ، اما در ديگر موارد مأخذ او كتاب إعلام الورى است گرچه اشاره به اين امر نكرده است . شاهد اين نكته آن است كه او در عين نقل مطالبى كه طبرسى از ابان نقل كرده مطالبى كه قبل و بعد همان نقل از ابن اسحاق يا ديگران نقل شده ، در مناقب آورده است . راوندى نيز در قصص الأنبياء ، در بخش مربوط به مغازى از كتاب إعلام الورى استفاده كرده اما نه به كتاب إعلام اشاره‌اى كرده و نه به نام ابان . شباهت عبارات مىتواند اين امر را اثبات كند . تا آنجا كه ما جستجو كرديم جز يك نقل ، مطلب ديگرى در زمينهء سيره در مآخذ اهل سنت از ابان نيامده است . اين خبر كه نسبتا مفصل است دربارهء « عرض رسول الله نفسه على قبائل العرب » مىباشد . ابونعيم اصفهانى و بيهقى دو سند براى آن نقل كرده‌اند ، يكى از طريق : عن ابان بن عبد الله البجلى عن ابان بن تغلب عن عكرمه عن ابن عباس عن على بن أبى طالب . و ديگرى عن ابان بن عثمان عن ابان بن تغلب . . . تا آخر . نخستين بخش كتاب ابان ، كتاب المبتدأ بوده است . اين نام برگرفته از : « البدءُ و البدىءُ : الأول » به معناى أخبار اوائليان يا پيشينيان است . مصداق خاص آن از اخبار پيشينيان ، اخبار انبياى الهى از زمان آدم عليه السلام بعد است . مورخان مسلمان تاريخ انسان را از آن زمان آغاز مىكردند . اين امر تحت تأثير تورات و نيز خود قرآن بوده است . وهب بن منبه عالم مسلمان شده يهودى الاصل ، آثارى با عناوينى چون كتاب المبتدأ يا كتاب المبدأ يا كتاب المبتدأ و السيرة يا مبتدأ الخلق دارد كه ثعلبى در تفسير خود از آن بهره گرفته و بعدها در تاريخ طبرى و منابع ديگر نيز موادى از آن آمده است . بدين ترتيب ابن اسحاق نيز در ابتداى سيرهء خود كتاب المبتدأ را داشت كه بعدها ابن هشام در تهذيب خود نسبت به آن كتاب ، آن بخش را حذف كرد . اكنون در تواريخ عمومى ، مانند تاريخ يعقوبى و تاريخ طبرى شاهد وجود چنين بخشهايى هستيم . معمولا در اين بخشها ، اخبارى از اهل كتاب نقل شده و يكى از بخشهايى است كه اسرائيليات فراوانى از قول يهوديان و يا منابع يهودى در آنها نقل مىشود . ابن نديم