كعب گفت كه سپاه گسترده‌اى را شامل قريش ، غطفان و كنانه كه ده هزار تن مىشوند به همراه آورده و آنان در وادى عقيق ، زغابه - در نزديكى احد - و رومه مستقر شده و اين بار آنان را از دست محمد راحت خواهند كرد . ابتداء كعب او را به درون خانه راه نداد زيرا همين به منزلهء نقض عهد تلقى مىشد . حُيَى اصرار كرد تا آن كه به درون خانه رفت . كعب به او گفت : به خدا سوگند با وفاتر از محمد نديده‌ام ، او ما را بر پذيرش دين خود مجبور نكرده و اموال ما را غصب ننموده است ، « 1 » اما حُيَى آن قدر اصرار كرد تا كعب بن اسد راضى شده و عهدنامه خود و رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم را به دست حيى داد و او نيز آن را پاره كرد . در اصل يهوديان تنها مشكلشان آن بود كه مبادا قريش و ديگر قبايل از عهدهء كارى برنيايند و منطقه را ترك كنند ، در آن صورت بنى قريظه توان برابرى با مسلمانان را ندارد . حيى قسم خورد كه او در كنار آنان باقى خواهد ماند . « 2 » زمانى كه خبر نقض عهد بنى قريظه به گوش رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم رسيد كسى را فرستاد تا خبرى از بنى قريظه بياورد ؛ مخبر خبر آورد كه مشغول اصلاح قلعه‌ها و راههاى خود هستند و تمام چهارپايان خود را جمع آورى كرده‌اند . رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم گروهى از رهبران انصار را شامل سعد بن معاذ - كه پيش از اسلام با بنى قريظه همپيمان بود - سعدبن عباده ، اسيدبن حُضَير و گروهى ديگر نزد كعب بن اسد فرستاد و او را قسم داد تا به عهد خويش پايبند باشد . اما كعب و يهوديان با اشاره به واقعهء اخراج بنى النضير ، به رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم و سعد دشنام دادند . « 3 » كعب گفت : عهدنامه را همچنانكه بند كفش خود را پاره مىكند ، از بين برده است . « 4 » خبر نقض عهد بنى قريظه مسلمانان را به وحشت انداخت و در همان حال رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم وعده نصرت و پيروزى به مردم مىدادند . در اين لحظه نفاق منافقان كه شامل عدهء زيادى از افراد ضعيف الايمان و مذبذب بود ، آشكار شده و شروع به تهديد مسلمانان و تمسخر سخنان رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم كردند . « 5 » در برابر ، رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم وعدهء پيروزى به مسلمانان داده و مىفرمايد : اميدوار است كه با امنيت كامل به طواف بيت عتيق برود و خداوند كسرى و قيصر را نابود كرده گنجهاى آنان انفاق در راه خدا شود . « 6 » خواهيم ديد كه قرآن به نقش منافقان در اين جنگ اشارات خاصى كرده است . در گزارش ديگرى آمده كه گويا قبل از آمدن مشركان ، منافقانِ به ظاهر

--> ( 1 ) . دلائل النبوه ، بيهقى ، ج 3 ، ص 401 ( 2 ) . المغازى ، ج 2 ، صص 457 - 455 ( 3 ) . دلائل النبوة ، بيهقى ، ج 3 ، ص 403 ؛ السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 3 ، ص 222 ( 4 ) . المغارى ، ج 2 ، صص 458 - 457 ( 5 ) . يكى از منافقان مىگفت : محمد مىپندارد كه ما از گنجهاى قيصر و كسرى بهره‌مند مىشويم در حالى كه اكنون نمىتوانيم به آبريزگاه برويم ! ( 6 ) . دلائل النبوة ، بيهقى ، ج 3 ، ص 402