الشيخ رسول جعفريان
533
تاريخ سياسى اسلام (سيره رسول خدا ص) (فارسى)
در ضمن حوادث سال چهارم بدان نپرداخته است . « 1 » حادثه مزبور در منطقه عرنه در نزديكى مكه - با فاصله يك روز راه پياده - رخ داده است . « 2 » عبد الله بن أنيس شعرى نيز در اين باره سروده كه ضمن آن ، از خود به عنوان « حنيف » ياد كرده است : و قلتُ لَهُ خذها بِضَرْبة ماجدٍ * حَنيفٍ عَلى دينِ النبّى مُحَمّد « 3 » اين حادثه را نيز بايد در شمار حوادثى دانست كه قبايل حجاز ، جداى از قريش و يا به تحريك آنان در صدد دشمنى با اسلام بودهاند . در همين رديف بايد از دو حادثه رجيع و بئرمعونه ياد كرد ، حوادثى كه نشانگر دشمنى قبايل اطراف با اسلام بود . مقدمتاً بايد اشاره كنيم كه اين دو حادثه در مقايسه با حوادث ديگر تاريخ اسلام ، تا حدود زيادى گرفتار وضعيت قصصى شده است . همين امر سبب شده تا اختلاف زيادى در نقلهاى مربوط به اين وقايع صورت گرفته و شك و ترديد جدى را در بسيارى از جزئيات مربوط به آن بوجود آورد . « رجيع » نام چاه آبى از قبيله هُذَيل بوده كه در هفتاد كيلومترى شمال شهر مكه قرار داشته است . حادثهء رجيع بنابه نقل برخى مورخان در صفر سال چهارم ( سى و ششمين ماه هجرت ) و به قول عدهاى ديگر در سال سوم ، اندكى پس از غزوهء احد صورت گرفته است . واقدى به نقل از عروة بن زبير مىگويد : رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم اصحاب رجيع را به عنوان جاسوس به سوى مكه فرستاد تا از قريش اخبارى به دست آورند . آنان تا رجيع پيش رفته و در آنجا بنى لحيان متعرض آنها شدند . « 4 » نقل ديگرى مىگويد : بنى لحيان از دو قبيلهء عضل و قاره [ كه آنها از قبيلهء بنى هون بن خزيمة بن مدركه بودند ] خواستند در توطئهء مشتركى به بهانه اسلام آوردن و درخواست مبلغ نزد رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم بروند . پس از آن ، افرادى كه اعزام مىشوند ، دستگير كرده به قريش بسپارند ، به علاوه يكى را نيز در برابر سفيان بن خالد هذلى كه به دست عبد الله بن أنيس كشته شده بكشند . « 5 » به هر دليل كه بوده - و عمدتاً در نقلهاى تاريخى و نيز اشعار حسان از آن به غدر و خيانت ياد شده « 6 » - شش يا هفت نفر از اصحاب به منطقهء رجيع رفته و گرفتار بنى لحيان
--> ( 1 ) . در سبل الهدى ، سرّيه مزبور به نقل از واقدى آمده است نك : ج 6 ، ص 57 ( 2 ) . دربارهء وادى عرنه يا نخله - كه از نخله نيز در اين حادثه ياد شده - نك : معجم معالم الجغرافيه فى السيرة النبويه ، ص 205 ( 3 ) . السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 4 ، ص 621 ( 4 ) . المغازى ، ج 1 ، ص 354 ( 5 ) . المغازى ، ج 1 ، صص 355 - 354 ؛ در برخى نقلها آمده كه در آن زمان و در اين توطئه خود خالدبن سفيان دست داشته است . اگر واقعهء رجيع بعد از احد و در سال سوم روى داده باشد اين امر درست است چرا كه قتل خالد در سال چهارم بوده است . ( 6 ) . السيرة النبوية ، ابن هشام ، ج 3 ، ص 181 : هم غدروا يوم الرجيع وأسلمت * أمانتهم ذا عفّة و مكارم