براى « دين » نجنگيده بلكه براى جلوگيرى ازتسلط قريش بر سرزمينشان جنگيده است . ( در برخى از نقلها آمده كه من براى دفاع از « حسب » به جنگ آمدم . ) زمانى كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم اين مطلب را شنيد فرمود : او از اهل جهنم است . « 1 » رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم هدفش آن بود تا حركت جهادى را بطور كامل رنگ دينى دهد . لذا وقتى كعب بن مالك بعدها در شعر خود گفت : « مجالدنا عن جِذمنا كل فخمة » ؛ يعنى ما در دفاع از « اصل » هر سپاهى را در هم مىكوبيم ، حضرت فرمود : بهتر است شعر اين گونه باشد : « مجالدنا عن ديننا كل فخمة . » « 2 » در برابر قزمان ، كسى چون عمرو بن ثابت همان روز ايمان آورد و حتى بدون آن كه يك نماز بگزارد در جنگ به شهادت رسيد . « 3 » در اين جنگ رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم نيز از ناحيه صورت و دهان زخمى شد ؛ آن حضرت حربه‌اى به ابىّ بن خلف زد كه اين سبب مجروح شدن و سپس مرگ او در طول راه بازگشت قريش به مكه شد . « 4 » آن حضرت از جنگِ چند تن از اصحاب خويش ستايش كرد : على عليه السلام ، سهل بن حنيف ، ابودجانه ، عاصم بن ثابت و حارث بن صمه . « 5 » نزديكى مدينه به محل جنگ سبب شد - و نيز فرار برخى از افراد به مدينه و رسيدن اخبار جنگ به مردم مدينه - كه شمارى از آنها به سوى احد آيند ؛ چند تن از زنان مسلمان به سراغ تشنگان و مجروحان شتافتند و به معالجهء آنان پرداختند . « 6 » برخى چون « نسيبه » كه از صبح در ميدان حاضر شده بود با دشمن درگير و مجروح شده بود . « 7 » اخبار ديگر زنان را كه در احد بوده‌اند واقدى به تفصيل آورده است . « 8 » ابودجانه در آغاز جنگ شمشيرى از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم گرفته و با تبختر ميان دو سپاه راه مىرفت ؛ رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم فرمود : اين راه رفتنى

--> ( 1 ) . المغازى ، ج 1 ، صص 225 - 224 ؛ السيرة النبويه ، ج 3 ، ص 88 ؛ او پس از مجروح شدن ، خود را روى شمشيرش انداخت و خودكشى كرد ؛ نك : المغازى ، ج 1 ، ص 264 ( 2 ) . السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 3 ، صص 136 - 135 ( 3 ) . المغازى ، ج 1 ، ص 262 ؛ السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 3 ، ص 90 ؛ گفته‌اند كه يكى از يهوديان نيز با نام مخيريق كه از احبار يهود بود همان روز به رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم پيوست و وصيت كرد تا همهء اموالش از آن حضرت باشد . همان ، صص 263 - 262 ؛ السيرة النبويه ، ابن هشام ج 3 ، ص 88 ؛ انساب الاشراف ج 1 ، ص 325 ( 4 ) . السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 3 ، ص 84 ؛ حسان بن ثابت در اين باره اشعار زيبايى سروده است ؛ نك : همان ، ص 85 ( 5 ) . السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 3 ، ص 100 ؛ المغازى ، ج 1 ، ص 249 ( 6 ) . المغازى ، ج 1 ، صص 250 - 249 ( 7 ) . السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 3 ، صص 82 - 81 ؛ المغازى ، ج 1 ، صص 269 - 268 ( 8 ) . نك : المغازى ، ج 1 ، صص 273 - 269