موسى بن عُقْبه ( م 141 ) موسى بن عقبة بن ابى عياش قرشى يكى از چهره‌هاى برجستهء در دانش مغازى است . وى به سال 68 هجرى ، عبد الله بن عمر را ديده و بدين ترتيب در آن زمان ، حداقل نوجوانى بوده است . وى از موالى خاندان زبير بوده و با توجه به علاقهء خاندان زبير به مغازى كه پيش از اين بدان اشاره كرديم اين نكته جالب به نظر مىرسد . « 1 » وى در كنار ابن اسحاق ، از شاگردان زهرى بوده و به‌طور مستقل و البته مفصل به كار تدوين مغازى مشغول . با اين حال ، به دلايل مختلفى كه مىتوان از جمله آنها را عدم انتشار به موقع آن در عراق يا نوع ضعيف تأليف در قياس با كار ابن اسحاق دانست ، و يا دلائلى ديگر ، شهرتى به دست نياورده است . اين كتاب تا قرن نهم هجرى در اختيار بوده و پس از آن جز فقراتى از آن باقى نمانده است . سزگين نوشته است : اعتماد اساسى وى به زهرى است ، گرچه تعبير حدثنى الزهرى كمتر به كار رفته و بيشتر تعبير قال ابن شهاب و زعم ابن شهاب به كار رفته است . مالك بن انس در برابر اين سؤال كه مغازى را از كجا فرا بگيريم ، مىگفت : عليكم بمغازى موسى بن عقبة ، فإنه ثقة . وى افزود : او در دورهء بزرگى سن به دنبال مغازى رفت تا نام كسانى كه با رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم بوده‌اند ثبت كند . « 2 » عنايت مالك بن انس به مغازى موسى بن عقبه ، نبايد بى ارتباط با بىاعتمادى وى به ابن اسحاق باشد . بعدها يحيى بن معين هم مىگفت : كتاب موسى بن عقبه عن الزهرى أصح الكتب . « 3 » اين اشاره به قدح طرق ديگر حديثى وى مىتواند باشد . داستانى كه براى توجه وى به مغازى نوشته‌اند روشنگر برخى نكات دربارهء سيره نويسى است . سفيان بن عيينه مىگويد : شيخى با نام شرحبيل بن سعد در مدينه بود كه از آگاهترين مردم به مغازى بود . او را متهم كردند كه براى كسانى كه سابقه‌اى نداشته‌اند ، سابقه قرار مىدهد . به همين دليل مغازى او از چشم مردم افتاد . ابراهيم بن منذر مىگويد : اين مسأله را به محمد بن طلحة ابن الطويل كه آگاه‌تر از او به مغازى در مدينه نبود ، گفتم . به من گفت : شرحبيل بن سعد عالم به مغازى بود . او را متهم كردند كه افرادى كه در بدر نبوده‌اند ، به عنوان بدرى ياد مىكند . همين‌طور دربارهء حاضران در احد و هجرت . به همين دليل از چشم مردم افتاد . وقتى موسى بن عقبه شنيد ، با اين كه سنش زياد بود ، كار روى فهرست كردن اسامى حاضران در بدر و احد و مهاجران حبشه و مدينه را آغاز كرد و چيزى

--> ( 1 ) . تهذيب الكمال ، ج 29 ، صص 115 - 116 ( 2 ) . تهذيب الكمال ، ج 29 ، ص 118 ( 3 ) . تهذيب الكمال ، ج 29 ، ص 120