بتواند چند ده سال يا بيشتر را محاسبه كند ، به رويدادهاى مهم تكيه مىشد . مثلًا عام الفيل يا سال بازسازى كعبه « 1 » ( 5 سال قبل از بعثت ) . در دورهء بعثت آنچه براى مسلمانان به عنوان تاريخ مطرح بود « رفتن به خانه ارقم » بود . فلان حادثه پيش از رفتن به خانه ارقم بوده يا بعد از آن . « 2 » پس از شكل گيرى جامعه و دولت اسلامى ، هجرت رسول اكرم صلى الله عليه و آله و سلم به مدينه به عنوان مبدأ تاريخ اسلام مورد توافق قرار گرفت . اهميت هجرت در انديشهء قرآنى و نقش آن در ايجاد يك تحول عمده در توسعه و گسترش اسلام ، سبب چنين اقدامى شد ، همان گونه كه قرار گرفتن آن به عنوان مبدأ ، متقابلًا در تقويت انديشه هجرت مؤثر بوده است . دربارهء اين كه دقيقاً از چه زمانى هجرت به عنوان « مبدأ تاريخى » تعيين شد ، اختلاف نظر وجود دارد . آنچه كه بيشتر روايت شده اين است كه در سال هفدهم هجرت ( بنا به دلايلى كه مختلف ذكر شده ) خليفه دوم تصميم گرفت تا مبدئى براى تاريخ قرار دهد . پيشنهادات مختلفى مطرح شد برخى تولد پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم ، گروهى بعثت و گروهى ديگر وفات رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم را مطرح كردند ، اما اميرالمؤمنين على عليه السلام پيشنهاد هجرت را مطرح كرد و همين پذيرفته شد . « 3 » نظر ديگر ( كه ابن شهاب زهرى آن را اظهار كرده ) بر اين است كه خود رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در همان آغاز ورود به مدينه دستور تعيين تاريخ را از هجرت را دادند . « 4 » شواهد ديگرى كه بتواند نظر دوم را تأييد كند وجود دارد . تعدادى از اين شواهد را استاد محقق علامه مرتضى عاملى ذكر كرده است . « 5 » ايشان بر اين باورند كه آنچه كه در زمان خليفه دوم مورد مشورت واقع شد تعيين محرم به جاى ربيع الاول ( كه هجرت در دههء نخست آن صورت گرفته بود ) « 6 » بود . در اين باره گفته شده كه محرم چون بعد از مراسم حج واقع شد ، بهتر است كه آغاز سال

--> ( 1 ) . دربارهء برخى از اين مبدأهاى موقتى نك : تاريخ الطبرى ، ج 2 ، صص 392 - 391 ( 2 ) . مثلًا دربارهء زمان اسلام آوردن عبيدة بن حارث گفته شده كه قبل از دخول به خانه ارقم اسلام آورد . نك : السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 1 ، ص 253 ؛ نمونه‌هاى ديگرى را پيشتر آورده‌ايم . ( 3 ) . البداية والنهاية ، ج 7 ، ص 74 - 73 ؛ و مصادر ديگر كه در الصحيح ، ج 3 ، صص 34 - 33 ؛ آمده است . همين نقل در برخى از مصادر بدون ياد كرد از امام على عليه السلام آمده و در برخى رسماً به شخص خليفه نسبت داده شده اما بيشتر منابع آن را به پيشنهاد امام ياد كرده‌اند . ( 4 ) . تاريخ الطبرى ، ج 2 ، ص 388 ( ان النبى لما قدم المدينة - وقدمها فى شهر ربيع الاول - امر بالتاريخ ) و نك : الصحيح ، ج 2 ، ص 41 ( 5 ) . الصحيح ، ج 2 ، صص 55 - 37 ( 6 ) . واقدى ( المغازى ، ج 1 ، ص 2 ) 12 ربيع الاول را پذيرفته كه مطابق 24 سپتامبر ؛ برابر دوم مهرماه سال 622 ميلادى است . روز اول ماه محرم سال نخست هجرى ، برابر 15 ژوئيه مطابق با 24 تيرماه سال 622 ميلادى است .