تقوى پيشه كنند چيزى از اعمالش كاسته نخواهد شد » . « 1 » اين نيز مىتواند استثناى ديگرى باشد . نمونه‌هاى ديگرى نيز وجود دارد كه محتمل است پس از فتح بوده باشد . « 2 » اما نمونه‌اى كه قطعاً پيش از فتح مكه بوده مربوط به وفد قبيلهء مزينه است كه چهار صد تن از آنان در رجب سال پنجم به مدينه آمدند پس رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم براى آنان « الهجرة فى دارهم » را قرار دادند و فرمودند شما هر كجا باشيد مهاجر هستيد ، به سوى اموالتان باز گرديد . « 3 » كسانى كه به مدينه هجرت مىكردند ، مجاز به ترك آن نبودند . در صورتى كه تخلف مىكردند به عنوان « اعرابى » شناخته مىشدند . به عبارت ديگر در صورت بازگشت آنان گرفتار « التعرب بعد الهجرة » مىشدند ؛ اين « تعرب » به منزله كفر تلقى مىشد . زبيدى مىگويد كه مهاجران را نمىتوان اعرابى خواند آنان عرب هستند . « 4 » از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم نقل شده كه كسى كه « بداوت گزيند جفا كرده است » . « 5 » و نيز از آن حضرت نقل شده كه لعنت خداوند بر كسى كه پس از هجرت بداوت گزيند مگر آنكه فتنه‌اى پيش آيد ، در آن صورت رفتن به باديه بهتر از ماندن در فتنه است . « 6 » ابن مسعود نيز از جمله لعنت شدگان در لسان رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم را « اعرابى مرتدى دانسته كه تعرب بعد الهجرة داشته است » . « 7 » در روايت ديگرى از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم تعرب بعد الهجرة از گناهان كبيره شمرده شده ؛ ابن منظور در پى روايت افزوده كه اين بدان معنى است كه وى به باديه برگردد و پس از آنكه مهاجر بوده در كنار اعراب سكونت گزيند ، او مىگويد اين افراد را « همچون مرتد » به شمار مىآوردند . « 8 » امام على عليه السلام نيز در مذمّت مردم كوفه در اينكه از اسلام حقيقى به دور افتاده‌اند مىفرمايد كه شما « صِرْتُم بعد الهجرة أعْرابا » « 9 » ؛ پس از هجرت اعرابى شده‌ايد . اين استعمال نشان مىدهد كه اهميت هجرت تا چه اندازه بوده است . در برخى از نقلها از دو هجرت ياد شده است ، يكى « هجرة البادى » و دوم « هجرة الحاضر » ؛ در روايتى از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم با ياد از اين دو هجرت آمده است كه هجرت بادى آن است كه فرد مسلمان شده وقتى فراخوانده مىشود اجابت كند و زمانى كه به وى دستور

--> ( 1 ) . تهذيب الكمال ، ج 4 ، ص 284 ( 2 ) . مجمع الزوائد ، ج 5 ، ص 253 ؛ المصنف ، عبد الرزاق ، ج 11 ، ص 129 ؛ سنن نسائى ، ج 7 ، ص 143 ، ص 144 ؛ بخارى ، ج 2 ، ص 337 ( 3 ) . الطبقات الكبرى ، ج 1 ص 291 ( 4 ) . تاج العروس ، ج 3 ، ص 334 ( 5 ) . مجمع الزوائد ، ج 5 ، ص 254 ( 6 ) . همان ( 7 ) . المصنف ، عبد الرزاق ، ج 3 ، صص 145 - 144 ( 8 ) . لسان العرب ، ج 2 ، ص 76 ؛ در روايات اهل بيت عليهم السلام نيز تعرب بعد الهجره گناه كبيره دانسته شده ؛ نك : الكافى ، ج 2 ، صص 277 ، 278 ، 280 و 281 ؛ معانى الاخبار ، ص 265 ( 9 ) . نهج البلاغه ، خطبهء ، 192