درخواست وى بود كه تمامى مردان و زنان بنى عبدالاشهل ايمان آوردند . از ميان آنان تنها عمرو بن ثابت تا احد اسلام نياورد و وقتى مسلمان شد ، قبل از آن كه فرصت كند حتى يك سجده براى خدا بجا آورد به شهادت رسيد . « 1 » زمانى كه بنى النّجار - پس از عقبهء اولى - بر اسعد بن زراره سخت گيرى كردند مصعب بن عمير نزد سعد بن معاذ رفته و با كمك وى به تلاشهاى تبليغى خود ادامه داد . « 2 » در واقع ، سعد با استفاده از نفوذ معنوى خود بر بنى عبدالاشهل توانست گام مهمى را در ترويج اسلام در يثرب بردارد . بايد دانست كه ساختار قبيله‌اى كه مبتنى بر تبعيت افراد از شرفاى قوم بود ، براى سالها مانع عمده‌اى در راه پذيرش اسلام در ميان اعراب بود ، گرچه نمونه‌هايى چون نفوذ سعد در بنى عبدالاشهل كه سبب اسلام آوردن آنان شد ، وجود داشت . همچنين بايد دانست كه يكى از دلايل اسلام نياوردن مكيان ، وضعيتى درست عكس اين حركت ايجاد شده در بنى عبدالاشهل بود . ه : وجود افكارى توحيدى در مدينه كه ادامهء گرايش حنيفيت مكى است ، مىتوانست زمينهء مناسبى براى ترويج اسلام تلقّى شود . افكار حنفا در امر توحيد با اسلام توافقى تام داشت و اصولًا مىتوانست پايگاه مناسبى براى رشد اسلام تلقّى شود . يكى از اين حنفاى مدنى ، ابوقيس صِرْمة بن ابى انس است ( كه برخى از سيره نگاران ، وى را با ابوقبيس صيقى بن اسلت خلط كرده‌اند « 3 » ) . به نوشتهء ابن قتيبه ، وى از بنى النجار بوده كه رهبانيت گزيد ، بت پرستى را رها كرد و حتّى زمانى تصميم گرفته تا نصرانى شود ، اما در نهايت از پذيرفتن آن خوددارى كرد . او مىگفته كه پروردگار ابراهيم را عبادت مىكنم . وى مىافزايد : وقتى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم به مدينه مهاجرت كرد او مسلمان شد . او در شعرى كه در جاهليت سروده گفته است : سَبِّحوا شَرْق كُلّ صباح * طلعت شَمسه وَ كُلَّ هلال ابن قتيبه اشعارى از وى در ستايش رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم آورده است . « 4 » اين نمونهء جالبى از حضور افكار توحيدى در يثرب پيش از اسلام است . « 5 » حضور چنين انديشه‌اى ، زمينهء توحيدى موجود در يثرب براى قبول اسلام كه دعوتى ابراهيمى را ترويج مىكرده ، بوده است . دربارهء اسعد بن زراره و ابوالهيثم بن تيّهان نيز آمده است كه « يتكلّمان بالتوحيد بيثرب » « 6 » ؛ « آنها [ پيش از اسلام ] در يثرب سخن از توحيد مىگفتند » .

--> ( 1 ) . سبل الهدى والرشاد ، ج 3 ، ص 274 ؛ عيون الاثر ، ج 1 ، ص 212 ( 2 ) . دلائل النبوه ، بيهقى ، ج 2 ، ص 432 ؛ السيرة النبويه ، ذهبى ، ص 295 ( 3 ) . نك : سبل الهدى و الرشاد ، ج 3 ، ص 275 ( 4 ) . المعارف ، ابن قتيبه ، ص 61 ( 5 ) . نك : سبل الهدى والرشاد ، ج 3 ، ص 275 ( 6 ) . طبقات الكبرى ، ابن سعد ، ج 1 ، ص 218