علاوه بر اطاعت و فرمانبرى در سختى و راحتى و حالت اكراه و نشاط از اين مطلب سخن به ميان آمده كه « ألَّا ننازع الأمر أهله » سيوطى در شرح اين حديث آن را به معناى امارت و حكومت گرفته است . « 1 » پيش از اين گذشت زمانى كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم بنو عامر بن صعصعه را به اسلام دعوت كرد ، آنان بدين شرط پذيرفتند كه حكومت پس از وى به آنان واگذار شود ، امّا رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم نپذيرفت . محتمل است كه در اينجا نيز چنين تعهدى ناظر به همان مسأله باشد . « 2 » گويا در اين اجتماع مسأله هجرت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم نيز مطرح بوده است ؛ زيرا علاوه بر آن كه در مجموع ، مسأله دفاع از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم ناظر بدين معناست ، به نوشته ابن حزم يكى از موارد كه بر آن بيعت نشد همين بود كه [ أنْ يرحل إليهم هو و أصحابه ] . « 3 » فرداى آن شب قريش - كه گزارش چنين جريانى را شنيده بودند - نزد اوس و خزرج آمده و نسبت به اين مطلب كه : آنان قصد خارج ساختن محمد صلى الله عليه و آله و سلم از مكه را داشته و بر جنگ با قريش با او بيعت كرده‌اند ، اعتراض نمودند ، مسلمانان يثرب ، مشركان اوس و خزرج را گواه گرفتند كه چنين گزارشى نادرست است . آنگاه قريش نزد عبد اللّه بن أُبىّ كه موقعيتى نزد هر دو قبيله داشت آمدند و در اين باره از وى سؤال كردند ، او نيز اظهار بى اطلاعى كرده وگفت : گمان نمىكند قوم وى بدون آگاه ساختن وى ، چنين اقدامى را انجام داده باشند . با اين حال ، قريش به جستجوى برخى از سران مسلمان شدهء اوس و خزرج پرداختند . آنها سعد بن عباده را در منطقه « اذاخر » در مكه دستگير كرده و مورد ضرب و شتم قرار دادند ، زمانى كه جبير بن مطعم « 4 » خبر وى را شنيد ، بدليل نقشى كه سعد در حفظ مال التجارهء آنها در يثرب و مسير شام داشته ، گفت تا وى را آزاد سازند . « 5 » ابن سعد مىافزايد : انصار كه نگران سعد شدند ، قصد آن داشتند تا براى خلاصى وى اقدام كنند اما با آمدن سعد همگى به مدينه رفتند . با بازگشت آنان به مدينه ، اسلام در اين شهر بطور گسترده ، شيوع يافت . 3 - ماهيت مسألهء بيعت نخستين بار ، در جريان انذار عشيرهء نزديك ، سخن از بيعت به ميان آمد . در برخى از نقلها

--> ( 1 ) . تنوير الحوالك ؛ ج 2 ، ص 4 ؛ الصحيح ، ج 2 ، ص 204 ( از همو ) ( 2 ) . نك : الصحيح ، ج 2 ، صص 177 - 175 ( 3 ) . جوامع السيرة النبويه ، ص 58 ( 4 ) . در طبقات ( ج 1 ، ص 223 ) و بلاذرى ، مطعم بن عدى آمده است ( 5 ) . السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 2 ، صص 449 و 450 ؛ انساب الاشراف ، ج 1 ، ص 254 ؛ طبقات الكبرى ، ج 1 ، ص 223