پاسخ ابوجهل گفت : ما از همان زمانى كه نوشته شد بدان راضى نبوديم . ديگران نيز سخن او را تأييد كردند « 1 » . ابوطالب كه تا اينجا باتمام توان از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم دفاع كرده بود ضمن اشعارى به ستايش اين افراد پرداخت . ألاهل أتى بَحْرِيَّنا صنع ربنا * عَلى نأيهم و اللّهُ با لنّاس ارْود فيخبرهم أن الصحيفة مزّقت * و أنّ كل مالم يرضه اللّهُ مُفْسَد « 2 » آيا بعد از رفتن مهاجران ما [ به حبشه ] كسى آنان را از صنع پرورگار ما آگاه كرد ، خدايى كه با بندگان خود مهربان است . پس آنان را آگاه كند كه پيمان از بين رفت و هر آنچه كه خدا بدان راضى نباشد زايل شده است . ابوطالب پيش از آن در آغاز انعقاد اين پيمان قريش ، ضمن اشعارى با نكوهش قريش اعتقاد عميق خود را به نبوت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم ابراز داشته و همين عقيده بود كه او را وادار به دفاع از اسلام كرد : ألَم تعلموا أنّا وجدنامحمداً * نبياً كموسى خطّ فى اوّل الكتب . . . فَلَسنا و رب البيت نَسلم احمداً * العزاء من عضِّ الزمان و الاكرب « 3 » آيا نمىدانيد كه ما محمد را رسولى چون موسى يافتيم كه در كتابهاى نخستين آمده است . . . قسم به پرورگار اين خانه كه ما احمد را تسليم شدايد ومصايب روزگار نخواهيم كرد . به هر روى اين پيمان از ميان رفت و بنى هاشم آزاد شدند تا در مكه با ديگران رفت و شد داشته باشند « 4 » . اين امر به تعبير قاضى عبد الجبار يك پيروزى بزرگ بود . « 5 » اندكى پس از بيرون آمدن از شعب بود كه دو نفر از عزيزترين افراد پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم يعنى ابوطالب و سپس خديجه در گذشتند . ابوطالب د راول ذى قعده سال دهم بعثت و يا نيمه ماه شوال آن سال در حالى كه هشتاد و اندى سال داشت درگذشت . خديجه نيز سى و پنج روز بعد از آن و يا به احتمال بيست و پنج ، يا پنج و يا سه روز پس ابوطالب رحلت كرد . آن دو را در قبرستان مُعَلىّ د رنزديكى قبور بزرگان بنى هاشم همچون عبد المطلب دفن كردند . سراسر اخبار سيره در دوران بعثت تا سال دهم هجرى ، بانام ابوطالب پيوند خورده است . همه جا رد پاى او را در حمايت از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم شاهديم و اشعار فراوان وى را در يارى پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم اظهار ارادت به اسلام و نكوهش سردمداران

--> ( 1 ) . السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 1 ، ص 376 ( 2 ) . الاستيعاب ، ج 2 ، ص 92 ؛ تاريخ دمشق ، ج 19 ، ص 43 ؛ به نقل از : ديوان ابى طالب ، ص 47 ( 3 ) . السيرة النبويه ، ابن هشام ، ج 1 ، ص 352 ؛ سبل الهدى والرشاد ، ج 2 ، ص 503 ( 4 ) . الدرر ، ص 32 [ فلما أفسدالله صحيفة مكرهم ، خرج النبى صلى الله عليه و آله و سلم و رهطه فعاشروا و خالطوا الناس ] ( 5 ) . تثبيت دلائل النبوه ، ص 363