جديد را داشتند . گفته شده ، قريش هراس از آن داشت كه جوانانش به محمد بگروند « 1 » : ، زمانى مروان بن حكم به پيرمردى گفت : اى پير ، آن اندازه در پذيرش اسلام تأمل كردى تا جوانان بر تو سبقت گرفتند . آن پير پاسخ داد : چندين بار تصميم بدين كار گرفتم اما هر بار پدر تو ( حكم بن ابى العاص ) ممانعت كرده به من مىگفت : آيا شرف خويش فرو مىگذارى و دين پدران خود را به خاطر آيين جديد به كنارى مىنهى « 2 » ؟ به هر روى اين مشكلِ هر جنبش بنيادى است كه نظم كهن جامعه را در هم مىريزد . در اين ميان اشراف مانع از اسلام آوردن توده‌هاى مردمى مىشوند كه زير ستم و فشار مناسبات ظالمانهء نظام پيشين هستند . در جامعهء قبيله‌اى ، هر فردى ، عضوى از قبيله بود . به همين دليل ، به سادگى نمىتوانست اسلام را بپذيرد زيرا با اين عمل ، مىبايد دشمنى اشراف قبيله را براى خود مىخريد . ميسره بن مسروق در برابر دعوت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم مىگفت : چه اندازه سخن تو نيكو و نوارنى است ، اما قوم من ، با من به مخالفت بر مىخيزند و البته انسان است و قومش ؛ اگر آنان حمايتش نكنند ، ديگران به مراتب از او حمايت نخواهند كرد . « 3 » با اين حال بودند كسانى كه دل به دريا زده از قوم خود جدا شدند و حتى در برابر آنان در جنگ ايستادند . على بن ابى طالب عليهما السلام بعدها در خطبه‌اى فرمود : ما در كنار رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم با پدران ، فرزندان ، برادران و عموهايمان جنگ مىكرديم و اين جز بر ايمان و تسليم ما نمىافزود . « 4 » قرآن نيز بر اين امر تأكيد مىورزيد . « 5 » كسى چون مصعب بن عمير خشنود بود كه برادرش در بدر به اسارت در آمده ؛ او به مسلمان كه وى را به اسيرى گرفته بود گفت : اسيرت را سخت نگاه‌دار كه اموال فراوانى در مكه دارد ! مصعب در برابر اعتراض برادرش گفت : در واقع ، آن مسلمان ، برادر اوست . « 6 » به همين دليل بود كه مشركين رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم متهم مىكردند كه خانواده‌ها را متلاشى كرده است . « 7 » 5 - تصور نادرست از نبوت : تصور ناقصى كه مشركين از رسالت داشتند ، بايد برگرفته از مطالبى باشد كه نصارى دربارهء مسيح مىگفته‌اند . افزون بر آن ، ذهن عربها آكنده از اعتقاد به ملائكه و جن بوده و آنان را در كنار بتان به عنوان معبود مىشناخته‌اند . همهء اينها در كنار

--> ( 1 ) . طبقات الكبرى ، ج 1 ص 212 ( 2 ) . المنتخب من ذيل المذيل ص 517 ؛ انساب الاشراف ، ج 1 ص 362 ( 3 ) . حياة الصحابه ، ج 1 ص 65 ؛ دلائل النبوه ، ابونعيم ، ج 1 ص 294 ش 220 ( 4 ) . نهج البلاغه ، خطبهء 56 ؛ ونك : خطبهء 122 ؛ ربيع الابرار ، ج 3 ص 312 ( 5 ) . مجادله ، 22 ( 6 ) . حياة الصحابه ، ج 2 ص 294 از : نصب الرايه ، ج 3 ص 4 - 3 ( 7 ) . دلائل النبوه ؛ بيهقى ، ج 2 ص 313 ؛ عيون الاثر ، ج 1 ص 222