مشركين در برابر اسلام كسانى كه با اسلام از در مخالفت در آمدند ، توجيهاتى براى مخالفت خويش داشتند . بحث ما در اينجا پاسخ به اين سؤال است كه ، چرا آنان حاضر به پذيرش اسلام نشدند ؟ مطالب فراوانى در اين باره در آيات قرآنى و اخبار تاريخى آمده كه مىتواند دلايل اين مخالفت را نشان دهد . برخى از اين مطالب ، جنبهء اجتماعى و سياسى و شمارى نيز جنبهء فكرى و فرهنگى دارد . طرح آنها از جهت شناخت ماهيت تعارضاتى كه ميان اسلام و مشركان بوده مفيد بلكه براى فهم درست تحولى كه منجر به غلبهء اسلام بر جامعهء جاهلى شده لازم است . 1 - سگفتى مشركان از توحيد : اين درست است كه اسلام خود را ادامهء گرايش حنيفى مىدانست ، اما به دليل اصرار فراوانش بر توحيد به ويژه نفى تمامى معبودها ، سخن تازه‌اى را مطرح مىكرد . اين سخن براى اشراف قريش و اصولًا عرب جاهلى ، شناخته شده نبود . آنان بتان را به عنوان معبود يا سمبل معبود اصلى خو گرفته بودند ؛ اكنون اگر اسلام را مىپذيرفتند مىبايست اعتياد فكرى خود را به كنارى بگذارند . پذيرفتن دين جديد حتى براى كسانى كه در جامعهء باز زندگى مىكنند دشوار است چه رسد به جامعهء عرب جاهلى . به هر روى ارائه توحيد خالص ، شگفتى آنان را برانگيخته و آنان را به مخالفت واداشته بود . قرآن در اين باره مىفرمايد : « وَ عَجِبُوا أَنْ جاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ وَ قالَ الْكافِرُونَ هذا ساحِرٌ كَذَّابٌ ، أَ جَعَلَ الْآلِهَةَ إِلهاً واحِداً إِنَّ هذا لَشَيْءٌ عُجابٌ ، در شگفت شدند از اين كه بيم دهنده‌اى از ميان خودشان برخاست . و كافران گفتند : اين جادوگرى دروغگوست . آيا همهء خدايان را يك خدا گردانيده است ؟ و اين چيزى شگفت است « 1 » . آنان نه تنها اظهار شگفتى

--> ( 1 ) . ص ، 5 - 4