اعمال خويش بوده و نتيجهء آن از خوب و بد به او باز خواهد گشت : « هر كه هدايت شود به سود خود هدايت شده و هر كه گمراه گردد به زيان خود هدايت شده و هيچ كس بار ديگرى را برندارد » . « 1 » معمولًا خداوند دو نوع تهديد و انذار دارد : يكى تهديد نسبت به عواقب دنيوى فساد قريش ، با اشاره به سرگذشت انبياى سابق و اقوام آنان . و دوم تهديد نسبت به آتش دوزخ : « چون بخواهيم قريه‌اى را هلاك كنيم ، خداوندان نعمتش را بيفزاييم تا در آنجا تبهكارى كنند . آنگاه عذاب بر آنها واجب گردد و آن را در هم فرو كوبيم . بعد از نوح چه بسيار مردمى را هلاك كرده‌ايم » . « 2 » تهديدهاى مزبور نسبت به عواقب دنيوى اقدامات قريش مكرر در قرآن آمده است . مثلًا با ياد از اين نكته كه مخالفان انبيا به رسولان مىگفتند : « يا به دين قوم خود گرويد يا شما را اخراج مىكنيم » « 3 » ظالمان را تهديد به عذاب مىكند . به دنبال آن در سوره اسراء فصلى از قواعد اخلاقى زندگى بويژه دربارهء حرمت به پدر و مادر و رسيدگى به مساكين و درويشان آورده و اسرافكارى اشرافِ قريش را ملامت و سرزنش مىكند . بدين ترتيب اسلام خود را حامى درويشان و بر ضد اسرافكاران مىنماياند . توجه قرآن به قواعد اخلاق انسانى ، در ادامه با تفصيل بيشترى در « نكشتن فرزندان » ، « نزديك نشدن به فحشا » - كه زنا نمونهء بارز آن است - « نزديك نشدن به مال يتيم » - چه رسد به تصرف ناحق در آن - ، « رعايت عدالت در كيل و وزن » - كه از مصاديق اخلاقيات انسانى اسلام است « 4 » - « شرحى از مخالفت مشركان با قرآن و بىتوجهى آنان به شنيدن آيات » و . . . آمده است . تمسخر عقيدهء به معاد از سوى مشركان كه در سوره‌هاى ديگر آمده ، در اينجا نيز مطرح شده است . قرآن نيز عقيدهء مشركان به بتها را ناروا مىشمرد : « بگو : آنهايى را كه جز او خدا مىپنداريد ، بخوانيد ، نمىتوانند بلا را از شما دور سازند يا آن را نصيب ديگران كنند » . « 5 » پس از آن مجدداً از اقوامى كه با انبيا به مخالفت برخاسته و گرفتار عذاب الهى شده‌اند سخن مىگويد . ارائه تصويرى از نقش خدا در هدايت انسانها و نقش شيطان در گمراه ساختن مردم با بيان سابقه‌اى از عناد شيطان در برابر خداوند ، در ادامه آمده امّا تأكيد شده كه شيطان تسلّطى بر بندگان خدا ندارد . آيات قرآن ، رسول را از تأثيرپذيرى از مشركان برحذر مىدارد ، از توطئه آنان در اخراج آن حضرت سخن مىگويد . بر خواندن نماز صبحگاه و ظهر و عصر تأكيد شده و اين نشانگر وجود اين نمازها در دورهء بعثت است . از آياتى كه

--> ( 1 ) . اسراء ، 15 ( 2 ) . اسراء ، 16 ( 3 ) . ابراهيم ، 3 ؛ و براى دو نمونهء ديگر نك : نحل ، 26 و 35 ( 4 ) . اسراء ، 35 - 31 ( 5 ) . اسراء ، 56