شود ، تا آن كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم آيات سجده را خواند . در اين لحظه همه به سجده افتادند بطورى كه از كثرت جمعيت جاى سجده نبود ، اين وضع ادامه داشت تا آن كه رؤساى قريش كه سر زدن به سرزمينهاى خود در طائف رفته بودند ، به مكه بازگشتند . آنان مردم را توبيخ كردند كه : آيا دين پدرانتان را رها كرده‌ايد ؟ پس از آن مردم كافر شدند . « 1 » عروة بن زبير نيز مىگويد : زمانى كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم قوم خود را دعوت به نور و هدايت كرد ، مردم از او دورى نجسته و نزديك بود كه از سخن او پيروى كنند ، تا آن كه كسانى از قريش كه صاحب مكنت بودند از طائف بازگشتند و با رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم به مخالفت برخاستند ، در اينجا بود كه اكثريت مردم از رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم دورى كردند . « 2 » اين دو روايت تا اندازه‌اى با يكديگر قابل تطبيق است . بر اساس اين روايت بايد گفت : تودهء مردم مكه نيز نظير مردم مدينه ، به سرعت به اسلام گرويدند يا زمينهء گرويدن داشتند ، اما رؤساى قريش با استفاده از نفوذ خود ، مانع از رشد اسلام شدند در حالى كه چنين متنفذان مخالفى ، در مدينه وجود نداشتند تا مانع از اسلام آوردن مردم شوند . آشكار شدن اسلام در مكه و گرويدن شمارى از جوانان ، بردگان و حتى زنان به اسلام ، رؤساى قريش را به عكس العمل واداشت . آنان احساس كردند ، اگر اندكى در مبارزه با اسلام تأمل كنند ، اوضاع يكسره از دست آنان خارج خواهد شد ، بدين ترتيب سخت گيرى آغاز شد . بايد دانست كه اين سخت گيرى از بعد از علنى شدن دعوت آغاز شده است . دليل آن نيز اين بود كه برخى از مسلمانان با جسارت تمام ، اسلام خويش را ابراز و علنى مىكردند . عبد الله بن مسعود پس از مسلمان شدن ، در شهر مكه با صداى بلند قرآن مىخواند و همين سبب شد تا مورد اذيت قرار گيرد . « 3 » گذشت كه ابوذر نيز بلافاصله پس از مسلمان شدن ، كنار كعبه فرياد توحيد سر داده و با آزار و اذيت سخت مشركان مواجه شد . زيد بن عمرو بن نفيل مىگويد : ما يك سال بخاطر مسلمان شدن مخفى بوديم و تنها در خانهء در بسته يا شِعْبى خالى از سكنه مىتوانستيم نماز بخوانيم كه در آن صورت نيز بايد برخى مراقب برخى ديگر باشيم . « 4 » واقدى مىگويد كه اصحاب رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم نماز ظهر را آزادانه مىخواندند اما براى نماز عصر در شعب‌ها پراكنده شده تك نفر يا دو نفر دو نفر نماز مىخواندند . زمانى كه طُلَيب بن عمير و حاطب بن عمرو در شِعْب « اجياد اصغر » نماز مىخواندند مورد هجوم ابن اصداء و ابن غيطله قرار گرفتند . آن دو فحاش بودند و با سنگ ،

--> ( 1 ) . تاريخ يحيى بن معين ، ج 1 ، ص 53 ( 2 ) . مغازى رسول الله صلى الله عليه و آله و سلم ، عروة بن زبير ، ص 104 ؛ الطبرى ، ج 2 ، ص 328 ( 3 ) . طبقات الكبرى ، ج 1 ، ص 151 ( 4 ) . انساب الاشراف ، ج 1 ، ص 116